Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS
Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS

Palliative Care ชีวิตที่ออกแบบได้ของผู้ป่วย

หน้ารายการ
4 พ.ค. 69

โรคไตเรื้อรัง ภัยเงียบที่คนไทยกว่า 8 ล้านคนกำลังเผชิญ

ปัจจุบันคนไทยป่วยเป็นโรคไตเรื้อรังมากกว่า 8 ล้านคน และมีผู้ป่วยรายใหม่เพิ่มขึ้นปีละกว่า 10,000 คน โดยในจำนวนนี้มีผู้ป่วยราว 150,000 คน ที่ต้องได้รับการบำบัดทดแทนไต ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้หยุดนิ่ง แต่เพิ่มขึ้นทุกปีอย่างต่อเนื่อง และนั่นทำให้โรคไตเรื้อรังกลายเป็นหนึ่งในโจทย์ใหญ่ของระบบสาธารณสุขไทยในปัจจุบันที่ต้องแบกรับงบประมาณมหาศาลภายใต้นโยบายล้างไตเลือกได้

โรคไตกับงบประมาณมหาศาลที่รัฐต้องแบกรับ

นโยบายล้างไตเลือกได้ช่วยให้คนไทยไม่ต้องล้มละลายเพราะโรคไต แต่ในอีกด้านหนึ่ง รัฐบาลต้องแบกรับงบประมาณสูงถึง กว่า 29,000 ล้านบาทต่อปี ผ่านสามกองทุนหลัก

  • บัตรทอง (สปสช.) ราว 17,000 ล้านบาท คิดเป็น 9% ของงบดูแลผู้ป่วยบัตรทองทั้งหมด
  • ประกันสังคม งบประมาณ เกือบ 6,000 ล้านบาท
  • กรมบัญชีกลาง งบประมาณ เกือบ 6,000 ล้านบาท

โรคไตระยะสุดท้าย รักษาได้ด้วยวิธีไหนบ้าง?

ภายใต้นโยบาย "ล้างไตเลือกได้" ที่รัฐบาลไทยสนับสนุน ผู้ป่วยโรคไตระยะสุดท้ายมีสิทธิ์เลือกการรักษาได้ 4 รูปแบบ ดังนี้

1. การปลูกถ่ายไต

วิธีที่ให้ผลดีที่สุด แต่มีข้อจำกัดสูง เพราะทำได้เฉพาะในโรงพยาบาลขนาดใหญ่และโรงเรียนแพทย์เท่านั้น ทำให้ปัจจุบันสามารถปลูกถ่ายได้เพียงประมาณ 300 เคสต่อปี ซึ่งน้อยมากเมื่อเทียบกับจำนวนผู้ป่วยที่รอคิวอยู่

2. ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม (HD)

ต้องเดินทางมาโรงพยาบาลสัปดาห์ละ 3 ครั้ง เหมาะกับผู้ที่มีร่างกายแข็งแรงพอและมีคนพาไปกลับได้สะดวก

3. ล้างไตทางช่องท้อง (CAPD)

ทำที่บ้านได้ แต่ต้องดูแลตัวเองอย่างเคร่งครัดและมีวินัยสูง

4. การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) เป็นการรักษาที่มุ่งเน้นคุณภาพชีวิตคนไข้ โดยที่ไม่บำบัดทดแทนไต โดยยังคงดูแลในแนวทางที่คนไข้และญาติคิดว่าเหมาะสมที่สุด ทางเลือกที่หลายคนยังไม่รู้จัก และมักถูกเข้าใจผิดมาโดยตลอด

โรคไตกับกลุ่มผู้สูงอายุ เมื่อการฟอกไตไม่ใช่คำตอบสำหรับทุกคน

แม้การบำบัดทดแทนไตจะเป็นมาตรฐานการรักษา แต่สำหรับผู้ป่วยบางกลุ่ม โดยเฉพาะ ผู้สูงอายุ การฟอกเลือดหรือล้างไตอาจไม่ได้ทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น

ผู้ป่วยสูงอายุหลายรายบอกว่าการฟอกไตกลายเป็น ภาระของลูกหลาน ทั้งในแง่การดูแลที่บ้าน การเดินทางมาโรงพยาบาล ค่าใช้จ่ายในการเดินทาง ทำให้การดูแลแบบประคับประคอง เริ่มเข้ามามีบทบาทสำคัญในระบบสาธารณสุขไทย

โรคไตกับการรักษาแบบประคับประคอง

แพทย์หญิงอนัญพร เจนวิริยะกุล แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวสาขาการดูแลประคับประคอง ประจำศูนย์การุณรักษ์ โรงพยาบาลศรีนครินทร์ เผยว่าการดูแลแบบประคับประคองเป็นการรักษาโรคไตอีกทางเลือกหนึ่ง คือ "การรักษาที่มุ่งเน้นคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยเป็นหลัก" จะไม่มีการฟอกเลือด ล้างไต เน้นการปรับวิธีชีวิตและกินยาที่เหมาะสมอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการวางแผนเมื่อโรคมีอาการมากขึ้น จะบริหารจัดการอย่างไร

เกณฑ์คัดเลือกผู้ป่วยโรคไตเข้าสู่การดูแลแบบประคับประคอง

  • กลุ่มที่ 1 ผู้สูงอายุมากกว่า 80 ปี

ในวัยนี้ร่างกายไม่ได้มีแค่ไตที่เสื่อม แต่หัวใจ ปอด และสมองก็มักเสื่อมสภาพไปพร้อมกัน การฟอกไตจึงไม่ได้รับประกันว่าจะมีชีวิตอยู่ได้นานเท่ากับกลุ่มอายุน้อย

  • กลุ่มที่ 2 ผู้ป่วยติดเตียงหรืออยู่ในภาวะพึ่งพิงสูง

แม้ผู้ป่วยจะอายุยังไม่มาก แต่ถ้าระบบประสาทและร่างกายทำงานได้อย่างจำกัด การฟอกไตอาจยิ่งเพิ่มภาระโดยไม่ได้เพิ่มคุณภาพชีวิต

  • กลุ่มที่ 3 ผู้ป่วยที่มีโรคร้ายแรงร่วม

เช่น มะเร็งระยะรุกราน การเจ็บตัวจากการทำเส้นฟอกเลือดอาจไม่คุ้มค่าเลย

โรคไตกับศูนย์การุณรักษ์ ต้นแบบการรักษาที่เน้นคุณภาพชีวิต

ศูนย์การุณรักษ์ โรงพยาบาลศรีนครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น คือศูนย์ต้นแบบการรักษาผู้ป่วยโรคไตในรูปแบบ Palliative Care ที่นี่ทำงานแบบ เชิงรุก ไม่ใช่แค่รอผู้ป่วยมาโรงพยาบาล แต่ยังมีระบบสำคัญสองอย่าง ได้แก่

  • ระบบแพทย์ทางไกล (Telemedicine)

ผู้ป่วยที่เดินทางลำบากสามารถปรึกษาแพทย์ได้จากบ้าน ญาติเพียงแค่มารับใบนำทางเพื่อรับยา โดยไม่ต้องพาผู้ป่วยเดินทาง

  • ระบบเยี่ยมบ้าน

ทีมแพทย์ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านผู้ป่วย เพื่อประเมินบริบทการใช้ชีวิตจริง ดูแลอาการ ให้กำลังใจ และช่วยให้ผู้ดูแลสามารถจัดการดูแลผู้ป่วยที่บ้านได้อย่างถูกต้อง

คุณสามารถติดตามชมรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS ทุกวันจันทร์ เวลา 21.30 - 22.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือดูย้อนหลัง ได้ที่ www.thaipbs.or.th/BigStoryThaiPBS

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย