"ผักฝังดิน" วิถีโบราณ บ้านปางสา จ.เชียงราย
หมู่บ้านกลางหุบเขาที่คนส่วนใหญ่มีเชื้อสายจีนยูนนาน และเป็นชาวไทยภูเขาเผ่าลีซู อาชีพหลักคือ การทำไร่ โดยการทำไร่ของชาวบ้านที่นี่จะปลูกทุกอย่างผสมผสาน ทั้งข้าวไร่, ข้าวโพด, ถั่ว, ฟักทอง, ทานตะวัน ซึ่งพืชสำคัญที่ชาวบ้านจะขาดไม่ได้เลย นั่นก็คือ “อัฟฟู หรือ แตงดอย”
“แตงดอย” เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตชาวบ้าน มากกว่าแค่เป็นผักที่ปลูกไว้กินแล้ว ยังเป็นเรื่องความผูกพันกับวิถีแบบดั้งเดิมที่บรรพบุรุษได้สั่งสอนกันมาด้วย และแตงดอยก็มีบทบาทในงานพิธีสำคัญต่าง ๆ เช่น ตรุษจีน การไหว้บรรพบุรุษ เพื่อบ่งบอกความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ที่ได้เพาะปลูกเอาไว้ เมื่อหน้าเก็บเกี่ยวจะมีผลผลิตเยอะมาก ชาวบ้านจึงใช้ วิถีดั้งเดิมในการเก็บอาหารแบบตู้เย็นธรรมชาติด้วยการเอาแตงฝังดิน ซึ่งทุกคนในหมู่บ้านส่วนใหญ่จะทำเป็น เพราะเรียนรู้กันมาต่อจากพ่อแม่ “ชัชวาล หลียา” ผู้นำทางจิตวิญญาณและเป็นผู้ที่พยายามรักษาขนบดั้งเดิมของหมู่บ้านเอาไว้ บอกว่า จุดที่ฝังแตงจะเลือกใต้ต้นไม้เพื่อสังเกตง่าย และมีพื้นที่ลาดชันเพื่อไม่ให้น้ำขัง โดยรูปแบบการฝังนั้นมีอยู่ 2 แบบ แบบขุดเป็นหลุมและขุดเป็นโพรง ซึ่งการขุดเป็นโพรงจะดีกว่าเพราะดินไม่โดนแตงโดยตรง จะทำให้เก็บแตงไว้ได้นาน หลังจากขุดหลุมแล้วจะรองด้วยฟางหรือหญ้าคา เพื่อป้องกันความชื้นแล้วค่อยใส่แตง 2 - 3 ลูกต่อหลุม จากนั้นปิดด้วยฟางอีกรอบแล้วปิดปากหลุมด้วยดิน ปักไม้เป็นสัญลักษณ์ไว้ จะมีการฝังทั้งหัวไร่, กลางไร่ และท้ายไร่ เพราะจะสะดวกเมื่อมาทำงานในไร่ หากอยู่ส่วนไหนของไร่ก็เปิดหลุมออกมากินได้ จึงเป็นดั่งคลังอาหาร หรือตู้เย็นธรรมชาตินั่นเอง
ชาวบ้านที่นี่ยังทำ “ข้าวทิพย์” ที่มีส่วนผสมของข้าวสุก, ข้าวโพด, เผือก และมัน ซึ่งดูแล้วก็เหมือนข้าวธัญพืช แต่ที่น่ารักก็คือทุกสิ่งที่เอามาผสมในข้าวทิพย์นั้น ชาวลีซูเป็นผู้เพาะปลูกเองทั้งสิ้น และอีกชนิดหนึ่งรูปร่างคล้ายโมจิ เรียกกันว่า “ข้าวปุ๊ก” วิธีทำต้องค่อย ๆ นวด ค่อย ๆ ตำจนเหนียวนุ่มอร่อย น่ารับประทาน มักทำไว้ให้ลูกหลานติดตัวไว้รับประทานระหว่างเดินทางไกลบ้าน เสมือนว่าข้าวปุ๊กเป็นข้าวที่แทนความรัก ความห่วงใยของคนในครอบครัว
ติดตามชมเรื่องราววิถีโบราณที่สร้างความรัก ความผูกพันในครอบครัวดี ๆ ได้ในรายการซีรีส์วิถีคน วันจันทร์ที่ 11 พฤศจิกายน 2562 เวลา 21.45 - 22.15 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
ซีรีส์วิถีคน

การขนส่ง
8 มิ.ย. 62
คนชายขอบ
15 มิ.ย. 62
“โอ่ง” สร้างอาชีพ
1 ก.ค. 62
หมากคือชีวิต
8 ก.ค. 62
อาชีพโบราณในเมืองมัณฑะเลย์ ประเทศเมียนมา
15 ก.ค. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่
22 ก.ค. 62
วิถีใต้สุด บ้านซาโห่ จ.ยะลา
29 ก.ค. 62
วิถีชาวนาโบราณ จ.ปัตตานี และหมู่บ้านขนมโบราณ จ.นราธิวาส
5 ส.ค. 62
วิถีพหุวัฒนธรรม อ.ตากใบ
12 ส.ค. 62
วิถีโบราณหมู่บ้านแลกข้าว
19 ส.ค. 62
มรดกกลางลำน้ำโขง
26 ส.ค. 62
วิถีกลางป่า “บ้านกรูโบ”
2 ก.ย. 62
“ม้าและล่อ” พาหนะขนส่งของคนพื้นที่สูง
9 ก.ย. 62
“ขนส่งทางเรือ” เมืองเกิ่นเทอ ประเทศเวียดนาม
16 ก.ย. 62
หมู่บ้านรถจี๊ป
23 ก.ย. 62
คนหาปลาแห่งเทือกเขาบรรทัด
30 ก.ย. 62
“หาบเร่” เดลิเวอรี่โบราณ
7 ต.ค. 62
ผู้พิชิต "มะพร้าว"
14 ต.ค. 62
ซูเปอร์มาร์เก็ตเครื่องจักสาน
21 ต.ค. 62
“ช้างไถนา” วิถีโบราณบ้านนาเกียน จ.เชียงใหม่
28 ต.ค. 62
วิถีโบราณ "หมู่บ้านคนผมจุก" เมืองมะกวย ประเทศเมียนมา
4 พ.ย. 62
"ผักฝังดิน" วิถีโบราณ บ้านปางสา จ.เชียงราย
11 พ.ย. 62
วิถีโบราณ บ้านเหมืองแพร่ จ.เลย
18 พ.ย. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่ ย่างกุ้ง ประเทศเมียนมา
25 พ.ย. 62
พัดทดน้ำ มรดกจากบรรพบุรุษ
2 ธ.ค. 62
“เรือขนเกลือ” วิถีชาวน้ำ จ.สมุทรสาคร
9 ธ.ค. 62
“เรือขายน้ำจืด” วิถีชาวน้ำ บ้านปากน้ำเวฬุ จ.จันทบุรี
16 ธ.ค. 62
"ขี้ไต้ยางนา" ขุมทรัพย์จากป่า บ้านสร้างถ่อใน จ.อำนาจเจริญ
23 ธ.ค. 62
ขุมทรัพย์ในบ่อน้ำ อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์
30 ธ.ค. 62
เรือผีหลอก ภูมิปัญญาการหาปลาในแม่น้ำเจ้าพระยา อ.สรรพยา จ.ชัยนาท
6 ก.ค. 63
ซีรีส์วิถีคน

การขนส่ง
8 มิ.ย. 62
คนชายขอบ
15 มิ.ย. 62
“โอ่ง” สร้างอาชีพ
1 ก.ค. 62
หมากคือชีวิต
8 ก.ค. 62
อาชีพโบราณในเมืองมัณฑะเลย์ ประเทศเมียนมา
15 ก.ค. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่
22 ก.ค. 62
วิถีใต้สุด บ้านซาโห่ จ.ยะลา
29 ก.ค. 62
วิถีชาวนาโบราณ จ.ปัตตานี และหมู่บ้านขนมโบราณ จ.นราธิวาส
5 ส.ค. 62
วิถีพหุวัฒนธรรม อ.ตากใบ
12 ส.ค. 62
วิถีโบราณหมู่บ้านแลกข้าว
19 ส.ค. 62
มรดกกลางลำน้ำโขง
26 ส.ค. 62
วิถีกลางป่า “บ้านกรูโบ”
2 ก.ย. 62
“ม้าและล่อ” พาหนะขนส่งของคนพื้นที่สูง
9 ก.ย. 62
“ขนส่งทางเรือ” เมืองเกิ่นเทอ ประเทศเวียดนาม
16 ก.ย. 62
หมู่บ้านรถจี๊ป
23 ก.ย. 62
คนหาปลาแห่งเทือกเขาบรรทัด
30 ก.ย. 62
“หาบเร่” เดลิเวอรี่โบราณ
7 ต.ค. 62
ผู้พิชิต "มะพร้าว"
14 ต.ค. 62
ซูเปอร์มาร์เก็ตเครื่องจักสาน
21 ต.ค. 62
“ช้างไถนา” วิถีโบราณบ้านนาเกียน จ.เชียงใหม่
28 ต.ค. 62
วิถีโบราณ "หมู่บ้านคนผมจุก" เมืองมะกวย ประเทศเมียนมา
4 พ.ย. 62
"ผักฝังดิน" วิถีโบราณ บ้านปางสา จ.เชียงราย
11 พ.ย. 62
วิถีโบราณ บ้านเหมืองแพร่ จ.เลย
18 พ.ย. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่ ย่างกุ้ง ประเทศเมียนมา
25 พ.ย. 62
พัดทดน้ำ มรดกจากบรรพบุรุษ
2 ธ.ค. 62
“เรือขนเกลือ” วิถีชาวน้ำ จ.สมุทรสาคร
9 ธ.ค. 62
“เรือขายน้ำจืด” วิถีชาวน้ำ บ้านปากน้ำเวฬุ จ.จันทบุรี
16 ธ.ค. 62
"ขี้ไต้ยางนา" ขุมทรัพย์จากป่า บ้านสร้างถ่อใน จ.อำนาจเจริญ
23 ธ.ค. 62
ขุมทรัพย์ในบ่อน้ำ อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์
30 ธ.ค. 62
เรือผีหลอก ภูมิปัญญาการหาปลาในแม่น้ำเจ้าพระยา อ.สรรพยา จ.ชัยนาท
6 ก.ค. 63









