พัดทดน้ำ มรดกจากบรรพบุรุษ
บ้านนาหมูม่น ต.นาดี อ.ด่านซ้าย จ.เลย หมู่บ้านกลางหุบเขาที่มีภูเขาล้อมรอบ ชาวบ้านที่นี่นอกจากจะใช้วิถีทำนาแบบดั้งเดิม คือการใช้นาดำแล้ว สิ่งที่น่าสนใจของที่นี่คือยังมีการใช้เครื่องมือโบราณขนาดใหญ่ ในการผันน้ำเข้านา ซึ่งชาวบ้านที่นี่เรียกว่า “พัดทดน้ำ” โดยทำจากไม้ไผ่ที่สามารถหาได้ในหมู่บ้าน เป็นภูมิปัญญาในการทำเกษตร เป็นมรดกตกทอดจากบรรพบุรุษจากรุ่นสู่รุ่น
พัดทดน้ำที่บ้านนาหมูม่นเหล่านี้จะถูกสร้างเรียงรายไว้ที่ริมน้ำหมัน สายน้ำสำคัญที่หล่อเลี้ยงชาวนา ในอดีตมีพัดทดน้ำเรียงรายนับร้อยตัว แต่ปัจจุบันมีเหลืออยู่จำนวน 13 ตัว ซึ่งพัดทดน้ำทุกตัวที่เห็น มีเจ้าของประจำ และยังใช้งานในการผันน้ำเข้าที่นา พัดทดน้ำที่นี่จะทำงาน 24 ชั่วโมง หากเสียชาวบ้านก็จะลงแขกมาช่วยกันซ่อม
พ่อพยุง สิงห์สถิตย์ ปราชญ์ชาวบ้านผู้เชี่ยวชาญเรื่องพัดทดน้ำ ได้บอกว่า “พัดทดน้ำ” กับวิถีความผูกพันของคนบ้านนาหมูม่น นั้นมีมานานกว่า 300 ปี ตัวแกเองมีพัดทดน้ำ 2 ตัว สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคนจนถึงปัจจุบันเหมือนกับคนอื่น ๆ ในหมู่บ้าน ที่ส่วนใหญ่ก็เป็นมรดกตกทอด เพราะพัดทดน้ำมีข้อดีช่วยให้ชาวบ้านมีน้ำทำมาหากิน ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายในการสูบน้ำ ช่วยเรื่องระบบนิเวศ และเป็นวิถีครอบครัวเป็นมรดกให้ลูกหลาน
ปัจจุบัน แม้จะมีเครื่องสูบน้ำเข้ามาทดแทนบ้าง แต่ “พัดทดน้ำ” ที่ยังคงมีอยู่สื่อถึงความผูกพันที่มีมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ชาวบ้านที่มีพัดทดน้ำต่างก็บอกว่า พัดคือลมหายใจ เป็นเสมือนชีวิตจิตใจของคนที่นี่ และพวกเขาจะส่งสิ่งมีค่านี้ให้ลูกหลานต่อไป
ติดตามชมวิถีเก่าที่ยังคงมีเสน่ห์ และทำความรู้จักกับ “พัดทดน้ำ” ในรายการซีรีส์วิถีคน วันจันทร์ที่ 2 ธันวาคม 2562 เวลา 21.45 - 22.15 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
ซีรีส์วิถีคน

การขนส่ง
8 มิ.ย. 62
คนชายขอบ
15 มิ.ย. 62
“โอ่ง” สร้างอาชีพ
1 ก.ค. 62
หมากคือชีวิต
8 ก.ค. 62
อาชีพโบราณในเมืองมัณฑะเลย์ ประเทศเมียนมา
15 ก.ค. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่
22 ก.ค. 62
วิถีใต้สุด บ้านซาโห่ จ.ยะลา
29 ก.ค. 62
วิถีชาวนาโบราณ จ.ปัตตานี และหมู่บ้านขนมโบราณ จ.นราธิวาส
5 ส.ค. 62
วิถีพหุวัฒนธรรม อ.ตากใบ
12 ส.ค. 62
วิถีโบราณหมู่บ้านแลกข้าว
19 ส.ค. 62
มรดกกลางลำน้ำโขง
26 ส.ค. 62
วิถีกลางป่า “บ้านกรูโบ”
2 ก.ย. 62
“ม้าและล่อ” พาหนะขนส่งของคนพื้นที่สูง
9 ก.ย. 62
“ขนส่งทางเรือ” เมืองเกิ่นเทอ ประเทศเวียดนาม
16 ก.ย. 62
หมู่บ้านรถจี๊ป
23 ก.ย. 62
คนหาปลาแห่งเทือกเขาบรรทัด
30 ก.ย. 62
“หาบเร่” เดลิเวอรี่โบราณ
7 ต.ค. 62
ผู้พิชิต "มะพร้าว"
14 ต.ค. 62
ซูเปอร์มาร์เก็ตเครื่องจักสาน
21 ต.ค. 62
“ช้างไถนา” วิถีโบราณบ้านนาเกียน จ.เชียงใหม่
28 ต.ค. 62
วิถีโบราณ "หมู่บ้านคนผมจุก" เมืองมะกวย ประเทศเมียนมา
4 พ.ย. 62
"ผักฝังดิน" วิถีโบราณ บ้านปางสา จ.เชียงราย
11 พ.ย. 62
วิถีโบราณ บ้านเหมืองแพร่ จ.เลย
18 พ.ย. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่ ย่างกุ้ง ประเทศเมียนมา
25 พ.ย. 62
พัดทดน้ำ มรดกจากบรรพบุรุษ
2 ธ.ค. 62
“เรือขนเกลือ” วิถีชาวน้ำ จ.สมุทรสาคร
9 ธ.ค. 62
“เรือขายน้ำจืด” วิถีชาวน้ำ บ้านปากน้ำเวฬุ จ.จันทบุรี
16 ธ.ค. 62
"ขี้ไต้ยางนา" ขุมทรัพย์จากป่า บ้านสร้างถ่อใน จ.อำนาจเจริญ
23 ธ.ค. 62
ขุมทรัพย์ในบ่อน้ำ อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์
30 ธ.ค. 62
เรือผีหลอก ภูมิปัญญาการหาปลาในแม่น้ำเจ้าพระยา อ.สรรพยา จ.ชัยนาท
6 ก.ค. 63
ซีรีส์วิถีคน

การขนส่ง
8 มิ.ย. 62
คนชายขอบ
15 มิ.ย. 62
“โอ่ง” สร้างอาชีพ
1 ก.ค. 62
หมากคือชีวิต
8 ก.ค. 62
อาชีพโบราณในเมืองมัณฑะเลย์ ประเทศเมียนมา
15 ก.ค. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่
22 ก.ค. 62
วิถีใต้สุด บ้านซาโห่ จ.ยะลา
29 ก.ค. 62
วิถีชาวนาโบราณ จ.ปัตตานี และหมู่บ้านขนมโบราณ จ.นราธิวาส
5 ส.ค. 62
วิถีพหุวัฒนธรรม อ.ตากใบ
12 ส.ค. 62
วิถีโบราณหมู่บ้านแลกข้าว
19 ส.ค. 62
มรดกกลางลำน้ำโขง
26 ส.ค. 62
วิถีกลางป่า “บ้านกรูโบ”
2 ก.ย. 62
“ม้าและล่อ” พาหนะขนส่งของคนพื้นที่สูง
9 ก.ย. 62
“ขนส่งทางเรือ” เมืองเกิ่นเทอ ประเทศเวียดนาม
16 ก.ย. 62
หมู่บ้านรถจี๊ป
23 ก.ย. 62
คนหาปลาแห่งเทือกเขาบรรทัด
30 ก.ย. 62
“หาบเร่” เดลิเวอรี่โบราณ
7 ต.ค. 62
ผู้พิชิต "มะพร้าว"
14 ต.ค. 62
ซูเปอร์มาร์เก็ตเครื่องจักสาน
21 ต.ค. 62
“ช้างไถนา” วิถีโบราณบ้านนาเกียน จ.เชียงใหม่
28 ต.ค. 62
วิถีโบราณ "หมู่บ้านคนผมจุก" เมืองมะกวย ประเทศเมียนมา
4 พ.ย. 62
"ผักฝังดิน" วิถีโบราณ บ้านปางสา จ.เชียงราย
11 พ.ย. 62
วิถีโบราณ บ้านเหมืองแพร่ จ.เลย
18 พ.ย. 62
วิถีเก่าในเมืองใหญ่ ย่างกุ้ง ประเทศเมียนมา
25 พ.ย. 62
พัดทดน้ำ มรดกจากบรรพบุรุษ
2 ธ.ค. 62
“เรือขนเกลือ” วิถีชาวน้ำ จ.สมุทรสาคร
9 ธ.ค. 62
“เรือขายน้ำจืด” วิถีชาวน้ำ บ้านปากน้ำเวฬุ จ.จันทบุรี
16 ธ.ค. 62
"ขี้ไต้ยางนา" ขุมทรัพย์จากป่า บ้านสร้างถ่อใน จ.อำนาจเจริญ
23 ธ.ค. 62
ขุมทรัพย์ในบ่อน้ำ อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์
30 ธ.ค. 62
เรือผีหลอก ภูมิปัญญาการหาปลาในแม่น้ำเจ้าพระยา อ.สรรพยา จ.ชัยนาท
6 ก.ค. 63









