แชร์นับหมื่น! โพสต์อ้างฉีดวัคซีนโควิดผสม 3 สูตร ทำผลกระทบนานหลายปี นักวิชาการชี้ไม่มีมูลความจริง

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาของข่าวปลอมจาก: Facebook

ภาพบันทึกหน้าจอแสดงโพสต์ของผู้ใช้เฟซบุ๊กที่ทำการตรวจสอบ

Thai PBS Verify พบผู้ใช้บัญชีเฟซบุ๊กชื่อ นิสารัตน์ เขื่อนทองแถว โพสท์ถึงผลกระทบของวัคซีนโควิด-19 โดยระบุข้อความว่า

#ด่วน..ใครที่ฉีด แอสตร้าเซเนก้า+ชิโนแวค+ไฟ เซอร์ ผู้
หญิงประจำเดือนมาไม่ปกติ
เป็น ภูมิแพ้ ผื่นคัน เหนื่อย ง่าย
ผมร่วง ล่าสุด เกล็ดเลือดต่ำ🩸

พูดดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งหลังจากที่ถูกเผยแพร่ทำให้ผู้ใช้เข้ามาแสดงความรู้สึกกว่า 7,000 ครั้ง รวมไปถึงถูกแชร์ไปถึง 20,000 ครั้งอีกด้วย ซึ่งผู้ที่เข้ามาแสดงความคิดเห็นส่วนใหญ่ ระบุว่า รู้สึกเช่นเดียวกันกับที่โพสต์ระบุไว้

ฉีดวัคซีนผสมกันทำให้เกิดผลข้างเคียงจริงหรือไม่ ?

Thai PBS Verify ค้นหาด้วยคำสำคัญ พบรายงานจาก เพจเฟซบุ๊ก Center for Medical Genomics ของ ศูนย์จีโนมทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุถึงผลข้างเคียงจากการฉีดวัคซีนโควิด 19 สูตรผสม AstraZeneca + Moderna + Pfizer เอาไว้ว่า

การที่บุคคลหนึ่งเคยฉีดวัคซีนโควิด 19 หลายชนิด เช่น AstraZeneca + Moderna + Pfizer และมีอาการผิดปกติหลายอย่างในภายหลังยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่าวัคซีน หรือการฉีดแบบสูตรผสมเป็นสาเหตุโดยตรง

นอกจากนี้ยังระบุว่า องค์การอนามัยโลก (WHO) ยอมรับการฉีดวัคซีนต่างชนิดสลับกัน และการศึกษาทางคลินิกหลายแห่งพบว่า สูตรผสมมีข้อมูลความปลอดภัยโดยรวมอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้

ภาพบันทึกหน้าจอจากเว็บไซต์องค์การอนามัยโลก (WHO)

ทั้งนี้สรุป การกล่าวอ้าง ดังกล่าวว่า ไม่ควรระบุหรือสรุปอย่างฟันธงว่าอาการทั้งหมด (ประจำเดือนผิดปกติ, ผื่นคัน, เหนื่อยง่าย, ผมร่วง, เกล็ดเลือดต่ำ) เกิดจากการฉีดวัคซีนสูตรผสม AstraZeneca + Moderna + Pfizer เพียงเพราะอาการเหล่านี้เกิดขึ้นในภายหลัง ไม่ใช่หลักฐานเชิงเหตุและผลทางการแพทย์ อาการเปลี่ยนแปลงของประจำเดือนแบบชั่วคราวและผลข้างเคียงระยะสั้นหลังฉีดเป็นเรื่องที่เกิดได้ปกติ ส่วนภาวะเกล็ดเลือดต่ำเป็นภาวะทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการตรวจหาสาเหตุอย่างเป็นระบบ โดยแพทย์จะพิจารณาทั้งระยะเวลาหลังฉีดวัคซีนและสาเหตุสุขภาพอื่น ๆ ร่วมด้วย

ภาพบันทึกหน้าจอแสดงเพจเฟซบุ๊กของศูนย์จีโนมทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

ผู้เชี่ยวชาญชี้ฉีดวัคซีนผสมไม่ใช่สาเหตุที่ทำให้เกิดโรคทั้งหมดที่อ้าง

ศ. ดร.วสันต์ จันทราทิตย์ หัวหน้าศูนย์จีโนมทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ รพ. รามาธิบดี กล่าวกับ Thai PBS Verify ถึงกรณีข้อความที่อ้างว่า การฉีดวัคซีนผสมกัน 3 ชนิด เป็นต้นเหตุให้เกิดผลข้างเคียง โดยระบุว่า กรณีภาวะลิ่มเลือดและเกล็ดเลือดต่ำ จากวัคซีนแอสตราเซเนกามีอยู่จริง แต่เป็นอุบัติการณ์ที่พบได้น้อย เกิดขึ้นกับคนเพียงกลุ่มน้อยเท่านั้น ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน ซึ่งแม้ผลข้างเคียงทั่วไปของวัคซีนมักจะหายไปเองและไม่ได้รุนแรงอะไรมากมาย แต่กรณีเกล็ดเลือดต่ำของแอสตราเซเนกาถือเป็นข้อยกเว้น และด้วยเหตุผลจากผลข้างเคียงเรื่องเกล็ดเลือดต่ำดังกล่าว ทำให้ปัจจุบัน มีการเลิกฉีดวัคซีนแอสตราเซเนกาไปเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

ส่วนผลข้างเคียงทั่วไปของวัคซีนโควิดโดยไม่แยกยี่ห้อ อาจมีอาการ เช่น ประจำเดือนผิดปกติชั่วคราว ผื่นคัน อาการเหนื่อยง่าย (ในช่วง 1-3 วันแรก) หรือผมร่วง ในบางราย แต่มีข้อสังเกตสำคัญคือ ผู้ฉีดจะไม่ได้เกิดทุกอาการเหล่านี้รวมกันเป็นชุดเดียว และอาการข้างเคียงจากวัคซีนจะต้อง เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและฉับพลันภายใน 24-48 ชั่วโมง หรือไม่เกิน 3-4 วันหลังฉีด หากฉีดไปนานแล้วเพิ่งมีอาการ จะไม่ถือว่าเป็นผลจากวัคซีน

ศ. ดร.วสันต์ จันทราทิตย์ หัวหน้าศูนย์จีโนมทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ รพ. รามาธิบดี

ความแตกต่างระหว่างผลข้างเคียงจากวัคซีนกับภาวะลองโควิด ?

ส่วนความแตกต่างที่สำคัญที่สุดระหว่างผลข้างเคียงจากวัคซีนกับภาวะลองโควิด คือ ระยะเวลาที่เริ่มเกิดอาการและระยะเวลาที่อาการคงอยู่

• ผลข้างเคียงจากวัคซีน: อาการจะต้องเกิดขึ้นอย่างฉับพลันและรวดเร็ว โดยมักจะแสดงอาการอย่างชัดเจนภายใน 24-48 ชั่วโมง หรือไม่เกิน 3-4 วัน หลังจากการฉีดวัคซีน ตัวอย่างเช่น หากมีอาการเหนื่อยง่าย ก็มักจะพบในช่วง 1-3 วันแรก หรืออาการอื่น ๆ เช่น ประจำเดือนมีการเปลี่ยนแปลงหรือมีผื่นคัน อาการเหล่านี้อาจเกิดขึ้นได้ในบางรายแต่จะหายไปอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่วัน ข้อมูลทางการแพทย์ไม่พบว่า ผลข้างเคียงจากวัคซีนจะทิ้งระยะเวลานานหลายวันหลังฉีดแล้วถึงเพิ่งมาแสดงอาการ
• ภาวะลองโควิด (Long COVID): อาการจะเกิดขึ้นและคงอยู่อย่างยาวนาน ตัวอย่างเช่น หากผู้ป่วยมีอาการเหนื่อยง่ายต่อเนื่องเป็นระยะเวลายาว ๆ อาการในลักษณะนี้จะถือว่าเป็นภาวะลองโควิด ไม่ใช่ผลข้างเคียงจากการฉีดวัคซีน

การฉีดวัคซีนในปัจจุบันจำเป็นหรือไม่ ?

ศ. ดร.วสันต์ ระบุว่า ในปัจจุบัน ไม่ได้มีข้อแนะนำให้ฉีดวัคซีนแบบปูพรมให้กับทุกคนเหมือนในอดีตแล้ว แต่มีความจำเป็นและแนะนำให้ฉีดเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง เนื่องจากเชื้อโควิด-19 ยังคงมีการกลายพันธุ์อยู่เรื่อย ๆ การได้รับวัคซีนจึงมีความคุ้มค่าและเกิดประโยชน์มากกว่าการไม่ฉีดสำหรับคนกลุ่มนี้ ประกอบกับในปัจจุบันยังคงมีการผลิตวัคซีนรุ่นใหม่ ๆ ที่อัปเดตให้ตรงกับสายพันธุ์ล่าสุดที่กำลังระบาดอยู่ออกมา

สำหรับกลุ่มเสี่ยงที่แนะนำและมีความจำเป็นต้องฉีดวัคซีน ได้แก่

• ผู้สูงอายุ (คนชรา)
• ผู้มีโรคประจำตัว โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ ซึ่งถือว่าเป็นกลุ่มที่มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องได้รับวัคซีน

ผู้เชี่ยวชาญชี้เป็นข้อมูลปลอม เหตุ “ผลข้างเคียงไม่ทิ้งเวลา 4-5 ปี”

นอกจากนี้เรายังได้สัมภาษณ์ ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา เป็นนักไวรัสวิทยาและผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (BIOTEC) สังกัดสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ซึ่งระบุถึงคำกล่าวอ้างดังกล่าวเอาไว้ว่า

ข้อมูลที่มีการแชร์กันหลักหมื่นที่อ้างว่า การฉีดวัคซีนโควิด-19 จำนวน 3 ชนิด (เช่น AstraZeneca + Moderna + Pfizer) จะส่งผลให้เกิดอาการผิดปกติในอีก 4-5 ปีต่อมานั้น เป็นข้อมูลปลอมทั้งหมดและไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ใด ๆ มารองรับ เพราะอาการแพ้หรือผลข้างเคียงหากมีจริง ควรจะเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงแรกที่ฉีดวัคซีนแล้ว แต่การที่จะมาสรุปว่าอาการป่วยในปัจจุบันเป็นผลมาจากวัคซีนเมื่อ 4-5 ปีก่อนนั้นเป็นไปไม่ได้ เพราะตลอดเวลาที่ผ่านมา แต่ละคนมีการใช้ชีวิต กินอาหาร ทานยา และมีกิจกรรมที่แตกต่างกัน ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ควบคุมไม่ได้เลย

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยาและผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยนวัตกรรมสุขภาพสัตว์และการจัดการ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (BIOTEC)

“วัคซีนทุกชนิดกว่าจะผ่าน อย. และนำมาฉีดให้คนจำนวนมากได้ ต้องผ่านขั้นตอนการทดสอบมาอย่างเข้มงวด การที่วัคซีนจะทำให้เกิดผลกระทบแบบเดียวกันในคนหมู่มากจึงเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ อาการเจ็บป่วยบางอย่างอาจเป็นเรื่องเฉพาะบุคคล เช่น โรคประจำตัว หรือสภาวะร่างกายของคน ๆ นั้นเอง จึงไม่สามารถนำมาเหมารวมว่าเกิดจากวัคซีนได้”

นอกจากนี้ปัจจุบันได้มีการยกเลิกการใช้วัคซีนรุ่นเก่าแล้ว โดยเฉพาะวัคซีนที่ถูกอ้างถึงในข่าวลือ เช่น ซิโนแวค, ซิโนฟาร์ม และแอสตร้าเซนเนก้า ก็ไม่มีการผลิตและไม่มีการใช้งานในท้องตลาดอีกต่อไปแล้ว เพราะโรงงานต่าง ๆ ได้เปลี่ยนไปผลิตวัคซีนชนิด mRNA แทน ส่วนการฉีดวัคซีนโควิด-19 ในปัจจุบันก็แทบจะไม่มีความจำเป็นสำหรับคนทั่วไปแล้ว เนื่องจากคนส่วนใหญ่มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติจากการเคยติดเชื้อมาแล้ว หากจำเป็นต้องฉีดจริง ๆ (เช่น ในกลุ่มเสี่ยงที่มีโรคประจำตัว) แพทย์ก็จะใช้วัคซีนชนิด mRNA (เช่น โมเดอร์นา) และประเมินการให้วัคซีนเป็นรายบุคคลไป

“ข่าวปลอมที่ไม่มีที่มาที่ไปชัดเจนและถูกแชร์โดยผู้ใช้นิรนามนี้ มักถูกสร้างขึ้นเพื่อสร้างความตระหนกตกใจให้ประชาชน โดยผู้ที่ได้ประโยชน์จากข่าวลือลักษณะนี้มักจะเป็น การสร้าง Engagement กลุ่มคนขายอาหารเสริมที่อ้างสรรพคุณป้องกันโรค หรือกลุ่มขายประกันสุขภาพ”

เรื่องจริงเป็นอย่างไร ?

• เป็นข้อมูลปลอมและไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ: ข้อความที่ระบุว่าการฉีดวัคซีนโควิด-19 สูตรผสม (AstraZeneca, Sinovac, Pfizer) จะทำให้เกิดกลุ่มอาการผิดปกติรวมกันชุดใหญ่ (ประจำเดือนไม่ปกติ, ภูมิแพ้, ผื่นคัน, เหนื่อยง่าย, ผมร่วง, เกล็ดเลือดต่ำ) ในระยะเวลา 4–5 ปีต่อมา “เป็นข้อมูลปลอมทั้งหมด”
• ผลข้างเคียงจริงต้องเกิดทันที ไม่ทิ้งเวลานานหลายปี: ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่า อาการแพ้หรือผลข้างเคียงจากวัคซีน (ถ้ามี) จะต้องเกิดขึ้นอย่างฉับพลันภายใน 24–48 ชั่วโมง หรือไม่เกิน 3–4 วันหลังฉีดเท่านั้น และผู้รับวัคซีนจะไม่เกิดทุกอาการข้างต้นรวมกันเป็นชุดเดียว การมีอาการป่วยในปัจจุบัน (ปี 2569) แล้วฟันธงว่าเป็นผลจากวัคซีนที่ฉีดไปเมื่อ 4–5 ปีก่อน เป็นความเข้าใจผิดตามหลักตรรกะวิบัติ (Post hoc ergo propter hoc) เนื่องจากร่างกายมนุษย์ผ่านปัจจัยการใช้ชีวิต อาหาร การกินยา และปัญหาสุขภาพอื่น ๆ มาตลอดเวลาที่ผ่านมา
• อาการเหนื่อยง่ายต่อเนื่องคือ “ลองโควิด” ไม่ใช่วัคซีน: หากมีอาการเหนื่อยง่ายสะสมต่อเนื่องยาวนาน ทางการแพทย์ชี้ว่าเป็นภาวะ ลองโควิด (Long COVID) ที่เกิดจากการเคยติดเชื้อโควิด-19 ไม่ใช่ผลข้างเคียงของวัคซีน
• วัคซีนที่ระบุในโพสต์ยกเลิกใช้หมดแล้ว: วัคซีนรุ่นเก่าอย่าง ซิโนแวค, ซิโนฟาร์ม รวมถึง แอสตร้าเซนเนก้า (ซึ่งเคยมีรายงานผลข้างเคียงเรื่องภาวะลิ่มเลือดและเกล็ดเลือดต่ำในกลุ่มน้อยมาก) ปัจจุบันไม่มีการผลิตและไม่มีการใช้งานในท้องตลาดอีกต่อไปแล้ว โรงงานทั่วโลกได้เปลี่ยนมาผลิตวัคซีนชนิด mRNA รุ่นใหม่ที่อัปเดตตามสายพันธุ์แทน