คนจนเมือง

เป็นอย่างไร แต่ไม่ได้แปลงสู่รูปธรรมหรือระดับนโยบาย ส่วนนักสังคมศาสตร์ซึ่งก็เรียกร้องหาความยุติธรรมทางสังคม แต่ไม่ได้ถกเถียงอย่างจริงจังว่า ความยุติธรรมคืออะไร ส่วนนักผังเมือง (urban planners) ยิ่งหนักเข้าไปอีกเพราะไม่ค่อยสนใจเรื่องความยุติธรรม ไม่ตั้งคำถามว่า การวางแผนพัฒนาเมืองนำไปสู่ความเป็นธรรม หรือขยายความเหลื่อมล้ำมากขึ้น

หกทศวรรษของคนริมราง การต่อสู้เพื่อได้มาซึ่ง 'ความมั่นคงในที่ดิน' ของคนโคราช ในห้วงเวลาที่โครงการพัฒนาของรัฐย่างกรายมาถึงหน้าบ้าน และ 'รถไฟความเร็วสูง' ที่อาจไม่มีพวกเขาอยู่ในขบวน

อุปสรรคที่ทำให้ที่อยู่อาศัยราคาแพง ก็คือต้นทุนโครงการที่สูงขึ้นนอกจากค่าวัสดุ ค่าแรง ก็คือ ที่ดิน แม้แต่ผู้ประกอบการก็ยังอวดครวญว่าต้นทุนราคาที่ดินสูงเป็นปัจจัยสำคัญ การปรับปรุงกฏหมายเพื่อใช้มาตรการภาษีลดช่องว่างจากภาษีที่ดินที่ต้องเก็บในอัตราก้าวหน้าเพื่อลดการเก็งกำไรที่ดินยังมีความจำเป็น เพื่อให้ผู้เล่นในตลาดทั้งหมดลดการกักตุนที่ดินและการเก็งกำไร ราคาที่ดินจะได้ไม่ถีบตัวสูงขึ้น และเป็นประโยชน์กับทุกคน 

ยกแก้ววัฒนธรรมการเมาของคนจนเมือง กับระดับความเมาแบบมานุษยวิทยาในคอลัมน์ชาวบ้านชาวช่อง เมื่อเงื่อนไขทางชนชั้น อาชีพการงานที่ต่างกันย่อมก็มีผลต่อการดื่มที่ต่างกัน เช่น อาชีพที่ใช้ร่างกายหนักอย่างงานก่อสร้าง หรือช่างเชื่อมที่ปวดตา แล้วต้องอาศัยการดื่มเหล้าเพื่อช่วยให้นอนหลับ เป็นเงื่อนไขการทำงานของคนจนที่นำไปสู่การดื่มซึ่งต่างจากพนักงานออฟฟิศ

เมื่อมาถึงวิกฤตโควิด  ปัญหาที่รุนแรงอยู่แล้วก็ยิ่งทวีความรุนแรง  จำนวนคนไร้บ้านเพิ่มขึ้นหลายเท่าอย่างเห็นได้ชัดตามถนนหนทาง  จากคนจำนวนมากที่ต้องตกงาน  หลายคนที่มีปัญหาครอบครัวรุมเร้าอยู่ก็มาถึงจุดแตกหักเมื่อต้องมากักตัวร่วมกันในที่แคบๆ  หลายคนเข้ามาทำงานและอาศัยอยู่ในเมืองนานจนไม่เหลือความเชื่อมโยงใดๆ กับบ้านเกิด  และไม่มีที่ทางที่อื่นที่จะไปนอกจากหาทางอยู่รอดต่อในเมืองต่อแม้ไม่มีงานทำ   

ชีวิตวันนี้ของพี่ณีแม้จะไม่ได้มั่งคั่งเป็นมหาเศรษฐี แต่ถือว่า เป็นชีวิตที่มีความสุขลงตัว รายได้ประจำวัน จากการขายกาแฟและน้ำดื่มตั้งแต่ตีสี่ถึงสิบเอ็ดโมงเช้า ในราคาที่ถูกกว่ากาแฟมีแบรนด์แฟรนไชส์ครึ่งต่อครึ่ง มีลูกค้าเป็นคนเดินดินธรรมดา วันหนึ่งมีเงินเหลือเข้าบ้านมากกว่าหนึ่งพันบาท นับว่าอยู่ในเกณฑ์ที่เหนือกว่ารายได้เฉลี่ยของคนในชุมชนแออัด

ถ้าคนไร้บ้านสะท้อนความล้มเหลวของสวัสดิการภาครัฐ กรุงเทพฯ ก็คงเป็นเมืองที่มีปัญหาไม่ใช่น้อย De/code คุยกับ ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่ากทม. เกี่ยวกับสภาวะคนไร้บ้านหลากมิติในเมืองหลวง พร้อมร่วมตั้งคำถามให้ทุกคนได้ลองตอบกันในใจว่า ‘เมืองน่าอยู่’ ในแบบของคุณหมายถึงเมืองแบบไหนกันแน่

แทนที่จะมองว่าชุมชนแออัด เป็นพื้นที่อันน่ารังเกียจของเมือง ควรมองเสียใหม่ว่า หากไม่มีชุมชนแออัด คนมีรายได้น้อยต้องกลายเป็นคนไร้บ้านข้างถนน ชีวิตเมืองจะยิ่งไม่น่าดูชมกว่าที่เป็นอยู่ตอนนี้

ค่าเฉลี่ยความพยายามเข้าถึงความสะอาดของ “คนไร้บ้าน” เป็นสถิติที่ไม่ใช่เพียงแค่การบอกให้เห็นถึงความพยายามของพวกเขาบนเงื่อนไขที่กรุงเทพฯ หาห้องน้ำสาธารณะ รวมถึงพื้นที่ซักล้างได้ยากเท่านั้น แต่มันยังบอกว่า พวกเขาเหมือนเราทุกๆ คนที่ต้องการเข้าถึง “ความสะอาด” และมีชีวิตอยู่บนพื้นฐานของสุขอนามัยที่ดี

2 ทีมผู้สมัครเลือกตั้งผู้ว่า กทม. ในนามอิสระ สะท้อนความตั้งใจกลับมาเหลียวแลคนจนเมือง ก่อนที่วันเลือกตั้งผู้ว่ากทม. 22 พฤษภาคม 2022 จะเข้ามาถึงในไม่ช้า

ถ้าไม่ยากจน คุณก็จะไม่มีวันเข้าใจวลีที่ว่า ‘ไม่รู้จะอยู่ไปทำไม’  ก็ดูชีวิตที่ผ่านมามันก็ไม่เคยจะมีอะไรหรูหรา  ทำมาหาได้แค่พอเอาตัวรอดอยู่ได้จำกัดจำเขี่ยไปวัน ๆ  บ้านก็ซอมซ่อ  คับแคบ  แออัด  รถราก็ไม่มี  ไปไหนทีครึ่งค่อนวัน  แถมยังไม่รู้จะไปไหน  ห้างใหญ่ ๆ ทุกอย่างก็ล้วนราคาแพง

จังหวะรุกหนักของประชาธิปัตย์ จากคำถามของจุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ ถึงกำหนดวันในการเลือกตั้ง ผู้ว่าฯ กทม. ส่งสัญญาณ “รุก” อย่าง “เยือกเย็น” แต่ถ้าลงเอยที่ความคลุมเครือ ความเชื่อมั่นของคนกรุงเทพฯ คงจะซึมลึกไปอีกนาน