Welfare state

จากวิกฤตน้ำมันแพงหลังสงครามตะวันออกกลาง ถึงสถานการณ์ค่าไฟที่สังคมไทยเถียงกันไม่จบเรื่องปรับโครงสร้าง สังคมไทยจะอยู่ตรงไหนในความพร่าเลือนของแผน PDP และความซับซ้อนทางนโยบายที่แนบแน่น ใกล้ชิดกับทุนพลังงาน

เมื่อสวัสดิการถ้วนหน้าถูกทำให้อยู่ในรูปนามของการสงเคราะห์ เหลื่อมล้ำ และต้องพิสูจน์ความยากจนคือวิกฤติซ้อนวิกฤติที่วันนี้ต้องอาศัยเจตจำนงทางการเมือง

สองปีแห่งการปฏิรูปประกันสังคมไทย การเดินทางของภาคประชาชนและผู้ประกันตน ที่หวังว่าจะเห็นประกันสังคมที่ก้าวหน้า พร้อมสังคมที่ก้าวไปสู่รัฐสวัสดิการ

เลี้ยงเด็กหนึ่งคน ใช้คนทั้งหมู่บ้านก็ไม่พอ หากไร้สวัสดิการเด็กเล็กถ้วนหน้า เพราะการเลี้ยงเด็กไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นหน้าที่ทั้งสังคมว่าเราจะสร้างคนแบบไหนขึ้นมาในอนาคต

รัฐไทยมองคนจนเป็น “ผู้รับการช่วยเหลือ” มากกว่า “เจ้าของสิทธิ์” การออกแบบนโยบายจึงเต็มไปด้วยคำว่า “สำหรับผู้ยากไร้” “สำหรับผู้พิการ” “สำหรับกลุ่มเปราะบาง” แต่ไม่เคยใช้คำว่า “สำหรับทุกคน” 

เพราะที่นั่งริมทางเท้าไม่ได้เป็นแค่ที่พักยามอ่อนล้าเท่านั้น มันยังเป็นที่ที่คนรายได้น้อยที่อาศัยอยู่ในห้องแออัดสามารถออกมานั่งสูดอากาศ ให้ได้หลบเลี่ยงความขัดแย้งเล็ก ๆ น้อย ๆ ประจำวันในครอบครัวชั่วครู่ยาม

ประกันสังคม ม.40 ถือเป็น "ประกัน" ที่เข้าถึงได้ที่สุดในประเทศไทย ด้วยอัตราเบี้ยเริ่มต้นเพียง 70 บาทต่อเดือน รับสมัครตั้งแต่อายุ 15-65 ปี และที่สำคัญคือคุ้มครองทุกโรคประจำตัว หากมองเฉพาะสิทธิประโยชน์ที่ได้รับเทียบกับเบี้ยที่จ่าย ถือว่าคุ้มค่ามากกว่าประกันเอกชนหลายตัว

เพราะเด็กวัย 0–6 ปี คือวัยทองของการเรียนรู้ และพัฒนาการ แต่พ่อและแม่ยังสามารถลาเพื่อดูแลลูกได้แค่ 90 วัน ในขณะที่ศูนย์รับเลี้ยงเด็กของรัฐรับเด็กเข้ามาดูแลอายุไม่ต่ำกว่า 2 ปี แล้วช่องว่างของวัยทองอนาคตของชาตินี้ ใครดูแล?

ชาวบ้าน ชาวช่อง รศ.ดร.บุญเลิศ วิเศษปรีชา ผมขออนุญาตเริ่มต้นด้วยการชวนให้คิดถึงเรื่องสามเรื่อง เรื่องแรก คือเสียงบ่นของคนกรุงที่เดินทางด้วยรถเมล์ เรื่องสอง คือ อุบัติเหตุของคนขับขี่รถจักรยานยนต์ และเรื่องสามคือ ภาพจำว่า เมืองที่เจริญคือเมืองที่มีรถไฟฟ้า สามเรื่องข้างต้น บางคนอาจคิดว่า พอจะเกี่ยวข้องกันบ้างเพราะเกี่ยวกับการเดินทางเหมือนกัน แต่ผมขอชี้ชัด ๆ ว่า หากเรามองทั้งสามเรื่องนี้ ด้วยแนวคิด ความเป็นธรรมด้านการเดินทาง (transport justice) ก็จะพบว่า สามเรื่องนี้เกี่ยวข้องกันอย่างใกล้ชิด เพราะบ่งชี้ถึงว่า เราจะมีเมืองที่มีการเดินทางที่เป็นธรรมได้อย่างไร ผมเคยเขียนเกี่ยวกับ เมืองที่เป็นธรรม (just cities) มาแล้วอย่างน้อยสองตอน[i] ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ประเด็นความเป็นธรรม เป็นประเด็นที่ถูกให้ความสำคัญมากขึ้นในการถกเถียงเรื่องเมืองปัจจุบัน ส่งผลให้การวางแผนนโยบายเกี่ยวกับการเดินทางหันมาให้ความสำคัญกับความเป็นธรรมด้านการเดินทาง ถือเป็นส่วนหนึ่งของการทำให้เมืองมีความเป็นธรรมมากขึ้น เพราะมนุษย์เมืองส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการเดินทาง มีน้อยคนที่จะทำงานอยู่บ้าน หรือไม่ได้เดินทาง แต่เดิม เมื่อคิดถึงเรื่องการเดินทางสิ่งที่ถูกให้ความสำคัญก็คือ ประสิทธิภาพ (efficiency) ของการเดินทางที่มุ่งตอบโจทย์ว่า จะทำให้คนสามารถเดินทางจากจุดหนึ่งไปถึงอีกจุดหนึ่งอย่างรวดเร็วได้อย่างไร รถยนต์ จึงถูกให้ความสำคัญมากกว่าการเดินเท้าหรือการใช้จักรยาน และหากจะขนคนให้มาก ๆ การเดินทางด้วยระบบขนส่งทางราง ที่บ้านเรามักเรียกกันว่า รถไฟฟ้า หรือระบบขนส่งรถไฟรางเบา […]

สิทธิในการตายอย่างสงบ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างสุดท้ายที่รัฐจะให้ได้ ในห้วงเวลาที่การรักษาแบบประคับประคองเป็นที่พูดถึง แต่ยังติดขัด โจทย์สำคัญที่ระบบประกันสังคมต้องให้คำตอบ

จุดร่วมของพวกเขาที่พบนอกเหนือจากอาการป่วยที่หนักหนาและความเป็นคนไร้บ้าน พวกเขามักปฏิเสธการช่วยเหลือให้ได้เข้าสู่การรักษาในโรงพยาบาล ทำไมเขาถึงเลือกแบบนั้น ทำไม… เป็นคำถามค้างคาใจอยู่พอสมควร คำถามที่ไม่เคยได้รับคำตอบจากเจ้าตัว คนที่เลือกแล้วที่จะไม่ไปโรงพยาบาล

ปัญหา Supply Induced Demand ในระบบสาธารณสุขไทยเป็นประเด็นเชิงโครงสร้างที่ต้องการการแก้ไขในระดับนโยบาย ไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวนบุคลากรทางการแพทย์หรือการเพิ่มงบประมาณเพียงอย่างเดียว การเพิ่มงบประมาณเข้าสู่ระบบโดยไม่มีการปฏิรูปโครงสร้างแรงจูงใจและกลไกการจัดสรรทรัพยากร อาจเป็นเพียงการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุและไม่ยั่งยืน