Sustainability

ระบบอาหารโลกกำลังจะล่มสลาย ไม่เกินจริง! ท้าทายให้เราต้องแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง จึงจะก้าวข้ามความไม่มั่นคงทางอาหารที่กำลังสั่นคลอนจากความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นทั่วโลก

ถ้าเวียงหนองหล่มสะท้อนวิกฤตของพื้นที่ชุ่มน้ำในแผ่นดิน กรณีปากทะเล จังหวัดเพชรบุรี ก็กำลังสะท้อนแรงกดดันอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศชายฝั่งที่มีความสำคัญระดับโลก ตัวเลขการเติบโตทางเศรษฐกิจอาจไม่มีความหมายอะไรเลย

แม้จะไม่มีข้อผูกมัด ไม่มีผลทางกฎหมาย แต่อาจส่งผลให้ประเทศตกอยู่ในสถานะ "ทางแยก" ในห้วงเวลาของการเปลี่ยนผ่านพลังงานที่ไทยอาจเป็นเพียง ‘จุดแวะพัก’ ของการผลิต ถลุงและแต่งแร่ ก่อนส่งออกไปประเทศมหาอำนาจ

คำถามจึงไม่ใช่ว่าแลนด์บริดจ์คุ้มหรือไม่คุ้ม แต่คือเราจะยอมแลกต้นทุนธรรมชาติซึ่งเป็นอนาคตความยั่งยืนของท้องถิ่นและประเทศกับความฝันทางเศรษฐกิจระยะสั้นที่ไม่มีหลักประกันใด ๆ เลยเช่นนั้นหรือ

ความอร่อยมีหลายแบบ อยู่ที่ว่าเราจะเปิดใจเปิดลิ้น เพื่อค้นหาและรับรู้หรือไม่เท่านั้น ถ้าเราตกอยู่ภายใต้มายาคติความอร่อยของสิ่งหนึ่งสิ่งใด เช่น เนื้อสัตว์เพียงอย่างเดียว การครอบงำ กระทั่งปิดกั้นการรับรู้รสชาติความอร่อยที่หลากหลาย ก็ย่อมยังดำเนินอยู่ต่อไป

“อาหารไม่ปลอดภัย ไม่ใช่อาหาร” แล้วเราจะไว้ใจอาหารบนจานเราได้แค่ไหน เพราะการปนเปื้อนที่พบเจอยังไม่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

ไม่ใช่ว่า เราจะต้องเลือกทำอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่เป็นวิชาบังคับที่ต้องลงเรียนทุกตัว ทำร่วมกัน หนุนเสริมซึ่งกันและกัน ไม่อย่างนั้นจะเกิดช่องว่างของภาวะวิกฤต แต่ข่าวดีคือ วิชาที่หน่วยกิตมากที่สุดกลับเป็นวิชาที่ค่าหน่วยกิตถูกที่สุด การลงทุนต่อทุกหน่วย Plant Rich Food System จะเป็นสิ่งที่ได้ผลลัพธ์การลดการปล่อนก๊าซเรือนกระจกได้สูงที่สุด จากตัวเลข 1 : 28 เมื่อมองในเชิงการลงทุนต่อหน่วยและผลลัพธ์ได้กลับมา

ช่วงราวไม่ถึงสามปีที่ผ่านมา เกิดกระแสสนใจพืชอาหารถิ่นชนิดหนึ่ง ซึ่งเดิมทีก็มีการหาอยู่หากินกันในหมู่ผู้คนในชนบทอยู่แล้ว แต่ความสนใจนั้นดูจะขยายตัวกว้างออกไปยังคนนอกวัฒนธรรมอย่างรวดเร็วราวไฟป่า นั่นก็คือกระแส “ตื่นผำ” ที่ผู้บริโภคชาวไทยหันมาสนใจและพูดถึงพืชลอยน้ำสีเขียวขนาดเล็กจิ๋ว เรียกกันหลายชื่อ ตั้งแต่ผำ (Wolffia) ไข่ผำ ไข่น้ำ ฯลฯ กันมากมายอย่างไม่เคยมีมาก่อน

4,020 ชุมชนในพื้นที่กว่า 4,200,000 ไร่ คือตัวเลขของ ‘วิถีชีวิต’ ที่ดำเนินอยู่ในป่า แม้หลายชุมชนจะใช้ประโยชน์ที่ดินบนพื้นที่ป่ามาตั้งแต่ยุคสมัยของบรรพบุรุษ

ปัญหาฝุ่น PM2.5 นับเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่สำคัญ ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพและวิถีชีวิตของคนไทยมานาน โดยจากการวิจัยพบว่า ปัจจัยที่ก่อให้เกิด PM2.5 มีหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นการผลิตถ่านอัดแท่ง ภาคอุตสาหกรรม และการคมนาคมขนส่ง และในปี 2020 พบว่าแหล่งกำเนิด PM2.5 ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยคือการเผาเพื่อการเกษตร ซึ่งก่อให้เกิด PM2.5 มากกว่าหนึ่งในสาม

แนวคิด Fishing Down the Food Web อาจนำมาอธิบายสถานการณ์การประมงปลากะตักในประเทศไทยได้ โดยเฉพาะในบริบทของข้อถกเถียงเกี่ยวกับการแก้ไขพ.ร.ก.ประมงฉบับใหม่ ที่อาจเปิดโอกาสให้มีการทำประมงอวนล้อมจับปลากะตักประกอบแสงไฟด้วยอวนตาถี่นอกเขต 12 ไมล์ทะเล ปรากฏการณ์ไล่ล่าปลาตัวเล็กกำลังสะท้อนปัญหาที่ใหญ่กว่าของทะเลไทยและความไม่ยั่งยืนของการประมง 

สีเขียวของต้นไม้ในเมืองใหญ่ๆ ของไทยดูเหมือนเป็นเรื่องย้อนแย้งทางความเชื่อและการปฏิบัติเสมอมา เรามักได้รู้ได้ยินโครงการรณรงค์ปลูกต้นไม้ให้เป็นปอดของเมือง ผลิตออกซิเจนให้ผู้คนที่อยู่อาศัย ลดมลพิษ เป็นร่มเงาสีสัน ถ้าเป็นสมัยปัจจุบัน ก็อาจรวมถึงเรื่องโครงการธนาคารต้นไม้ หรือคาร์บอนเครดิต ที่คิดคำนวณไว้ให้สัมพันธ์กับสภาวะสิ่งแวดล้อมโลก ทว่า ก็ยังได้ยินข่าวการตัดฟันต้นไม้อย่างรู้ไม่เท่าถึงการณ์ อย่างปราศจากความรู้ความเข้าใจด้านรุกขศาสตร์อยู่บ่อยครั้ง จนน่าสงสัยว่า ตกลงคนไทยจะเอายังไงกับต้นไม้กันแน่