รู้ทันกันได้ : "ซึมเศร้า" ทำ Hippocampus ในสมองฝ่อ เสี่ยงความจำเสื่อม?
โรคซึมเศร้าไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงแค่ด้านอารมณ์เท่านั้น แต่มีผลต่อสมองโดยตรง โดยเฉพาะสมองส่วน "ฮิปโปแคมปัส" (Hippocampus) ส่วนสำคัญที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำ งานวิจัยล่าสุดพบว่า โรคซึมเศร้าอาจทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลง ส่งผลให้มีปัญหาด้านความจำและการเรียนรู้ แล้วเราจะป้องกันหรือชะลอปัญหานี้ได้อย่างไร? มาหาคำตอบไปพร้อมกัน
ฮิปโปแคมปัสคืออะไร และสำคัญอย่างไร?
ฮิปโปแคมปัส (Hippocampus) เป็นโครงสร้างสมองขนาดเล็กที่อยู่บริเวณฐานสมองด้านล่างส่วนกลาง แม้จะมีขนาดเล็ก แต่ฮิปโปแคมปัสมีความสำคัญอย่างมากต่อระบบความจำและการเรียนรู้ของมนุษย์
บทบาทของฮิปโปแคมปัส
ฮิปโปแคมปัสเป็นส่วนหนึ่งของระบบลิมบิก (Limbic System) ซึ่งเป็นระบบที่ควบคุมเกี่ยวกับ
- อารมณ์
- ความจำ
- ความรู้สึก
- ความเครียด
เมื่อฮิปโปแคมปัสทำงานผิดปกติหรือฝ่อลง จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อความสามารถในการจดจำและเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ได้
ความเชื่อมโยงระหว่างโรคซึมเศร้ากับฮิปโปแคมปัสที่ฝ่อลง
นายแพทย์ธีรนันท์ มิตรภานนท์ จิตแพทย์และผู้อำนวยการโรงพยาบาลแพทย์รังสิต อธิบายว่า โรคซึมเศร้ามีความเชื่อมโยงโดยตรงกับการฝ่อลงของฮิปโปแคมปัส โดยมีกลไกดังนี้
กลไกที่ทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลง
- เมื่อเรามีภาวะซึมเศร้า ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมา
- ฮอร์โมนเหล่านี้ไปกระตุ้นต่อมต่างๆ ทำให้การทำงานของสมองเกิดความรวนเร
- เกิดการอักเสบและความเครียดในสมอง ส่งผลให้ฮิปโปแคมปัสเริ่มเสื่อมและฝ่อลง
- เมื่อฮิปโปแคมปัสฝ่อลง จะยิ่งทำให้การทำงานของสมองรวนเรมากขึ้น
- ส่งผลให้อาการซึมเศร้าและวิตกกังวลเพิ่มมากขึ้น รวมถึงมีปัญหาด้านความจำร่วมด้วย
จากการศึกษาพบว่า ผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้าอาจมีฮิปโปแคมปัสฝ่อลงประมาณ 8 - 10% ซึ่งส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมองโดยตรง
ฮิปโปแคมปัสที่ฝ่อลงสามารถฟื้นฟูกลับมาได้หรือไม่?
คำถามที่หลายคนสงสัยคือ เมื่อฮิปโปแคมปัสฝ่อลงแล้ว จะสามารถกลับมาเป็นปกติได้หรือไม่? คำตอบคือ แม้จะมีวิธีการกระตุ้นการเจริญเติบโตของสมอง แต่ไม่สามารถทำให้ฮิปโปแคมปัสกลับมาเท่าเดิมได้ 100%
โรคซึมเศร้าซ้ำหลายครั้งยิ่งทำให้สถานการณ์แย่ลง
หากเป็นโรคซึมเศร้าครั้งแรก และได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม อาจช่วยชะลอการฝ่อลงของฮิปโปแคมปัสได้ แต่หากมีอาการซึมเศร้าซ้ำหลายครั้ง ฮิปโปแคมปัสจะยิ่งฝ่อลงเรื่อย ๆ และส่งผลกระทบต่อความจำมากขึ้น
โรคซึมเศร้าในคนรุ่นใหม่: ทำไมพบมากขึ้นในวัยหนุ่มสาว?
ในอดีต โรคซึมเศร้ามักพบในผู้ที่มีอายุประมาณ 45 ปีขึ้นไป แต่ปัจจุบันพบว่ามีผู้ป่วยซึมเศร้าที่อายุน้อยลง โดยเฉพาะในช่วงอายุ 20 กว่า ๆ มากขึ้น
ปัจจัยที่ทำให้คนรุ่นใหม่เป็นโรคซึมเศร้ามากขึ้น
- ไลฟ์สไตล์การใช้ชีวิตที่เร่งรีบและมีความกดดัน
- ความเครียดจากการทำงานและการแข่งขันในสังคม
- รูปแบบการนอนที่ไม่เป็นเวลา
- การปฏิสัมพันธ์ทางสังคมที่ลดลง
- สถานการณ์โควิด-19 ที่ทำให้หลายคนต้องแยกตัวจากสังคม
นอกจากโรคซึมเศร้า อะไรอีกบ้างที่ทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลง?
ไม่เพียงแต่โรคซึมเศร้าเท่านั้นที่ส่งผลต่อฮิปโปแคมปัส ยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลงได้
ปัจจัยที่ทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลง
- ความเครียดเรื้อรัง: แม้ไม่ได้เป็นโรคซึมเศร้า แต่ความเครียดเรื้อรังระยะยาวก็สามารถทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลงได้ แม้จะไม่รุนแรงเท่ากับโรคซึมเศร้า
- โรคสมองเสื่อม: โดยเฉพาะโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งจะทำให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลงอย่างมาก
- ความวิตกกังวลเรื้อรัง: การกังวลเป็นประจำส่งผลต่อการทำงานของสมองและฮิปโปแคมปัส
- อายุที่เพิ่มขึ้น: เมื่ออายุมากขึ้น สมองรวมถึงฮิปโปแคมปัสก็จะเริ่มฝ่อลงตามธรรมชาติ
วิธีสังเกตว่าฮิปโปแคมปัสกำลังมีปัญหา
หากคุณสงสัยว่าตัวเองหรือคนใกล้ชิดอาจมีปัญหาเกี่ยวกับฮิปโปแคมปัส สามารถสังเกตอาการเบื้องต้นได้ดังนี้
สัญญาณเตือนของปัญหาฮิปโปแคมปัส
- มีการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ เช่น หงุดหงิดง่ายขึ้น
- ควบคุมอารมณ์ (EQ) ได้ยากขึ้น
- มีปัญหาด้านความจำและการเรียนรู้
- ขาดสมาธิในการทำงานหรือกิจกรรมต่างๆ
- มีอาการซึมเศร้าหรือวิตกกังวล
หากพบอาการเหล่านี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ
วิธีดูแลและป้องกันไม่ให้ฮิปโปแคมปัสฝ่อลง
มีวิธีหลายอย่างที่สามารถช่วยดูแลสุขภาพสมองและชะลอการฝ่อลงของฮิปโปแคมปัสได้
1. ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
การออกกำลังกายเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการรักษาโรคซึมเศร้าและช่วยป้องกันการฝ่อลงของฮิปโปแคมปัส งานวิจัยยืนยันว่าการออกกำลังกายมีความสำคัญอย่างมากในกระบวนการรักษา
2. รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อสมอง
- หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป อาหารทอด และของหวานจัด
- รับประทานอาหารที่มีโอเมก้า-3 เช่น ปลาทะเลน้ำลึก
- รับประทานดาร์กช็อกโกแลต (ที่มีโกโก้เข้มข้น ไม่หวานมาก)
- รับประทานผลไม้ตระกูลเบอร์รี่ต่าง ๆ
3. ฝึกสมาธิและการผ่อนคลาย
การฝึกจิตใจผ่านการทำสมาธิแบบ Mindfulness เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการลดความเครียดและช่วยป้องกันการฝ่อลงของฮิปโปแคมปัส โดยไม่จำเป็นต้องนั่งสมาธิเป็นเวลานาน เพียงแค่
- หาเวลาสั้น ๆ วันละ 10-15 นาที ในการนั่งสมาธิ
- ระหว่างวัน หายใจลึก ๆ และกลับมาอยู่กับปัจจุบันเป็นพัก ๆ
- ไม่จำเป็นต้องเพ่งหรือพยายามมาก เพียงแค่ปล่อยให้ร่างกายผ่อนคลาย
4. เข้าสังคมและมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น
การพบปะผู้คนและมีปฏิสัมพันธ์แบบพบหน้ากัน (ไม่ใช่แค่ผ่านโซเชียลมีเดีย) มีความสำคัญมากต่อสุขภาพสมอง โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า การพูดคุย หัวเราะ และทำกิจกรรมร่วมกันเป็นเสมือนการบำบัดกลุ่มอย่างหนึ่ง
วิธีช่วยเหลือผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า
หากคุณมีคนใกล้ชิดที่กำลังเผชิญกับภาวะซึมเศร้า นี่คือวิธีที่คุณสามารถช่วยเหลือได้
สิ่งที่ควรทำ
- รับฟังอย่างตั้งใจ โดยไม่พยายามแก้ปัญหาทุกอย่าง
- ใช้คำถามเพื่อให้เขาได้ระบายความรู้สึก
- ชวนออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมร่วมกัน
- ชวนเข้าสังคมและพบปะผู้คน
- แก้ไขปัญหาที่สามารถแก้ไขได้ง่าย ๆ
สิ่งที่ไม่ควรทำ
- ไม่ควรทำจิตบำบัดเอง หรือพยายามขุดคุ้ยปัญหาลึกๆ (ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของจิตแพทย์)
- ไม่ควรแสดงความสงสารมากเกินไป
- ไม่ควรเพิ่มความเครียดโดยการถามคำถามที่ทำให้เกิดความกดดัน
สรุป: โรคซึมเศร้ากับฮิปโปแคมปัส
โรคซึมเศร้าไม่เพียงส่งผลกระทบต่ออารมณ์เท่านั้น แต่ยังส่งผลโดยตรงต่อสมองส่วนฮิปโปแคมปัส ซึ่งเกี่ยวข้องกับความจำและการเรียนรู้ การฝ่อลงของฮิปโปแคมปัสอาจไม่สามารถฟื้นฟูให้กลับมาเหมือนเดิมได้ 100% แต่เราสามารถชะลอการฝ่อลงและป้องกันปัญหาได้ด้วยการออกกำลังกาย รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ฝึกสมาธิ และมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม
การตระหนักถึงความสำคัญของสุขภาพจิตและการป้องกันโรคซึมเศร้าตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยป้องกันการฝ่อลงของฮิปโปแคมปัสและลดความเสี่ยงของปัญหาความจำเสื่อมในอนาคตได้
อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
- โรคซึมเศร้า เรื่องที่ไม่ควรมองข้าม
- โยคะเยียวยาจิตใจคลายซึมเศร้า
- ซึมเศร้าทำอย่างไรดี ?
- อาหารต้านเศร้า
- ถามตอบทุกข้อสงสัยเกี่ยวกับโรคซึมเศร้า
ชมย้อนหลังรายการ "วันใหม่วาไรตี้" ในช่วง "รู้ทันกันได้" ได้ที่ www.thaipbs.or.th/RuTanKanDai
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
วันใหม่วาไรตี้
- กำลังเล่น...
รู้ทันกันได้ : "ซึมเศร้า" ทำ Hippocampus ในสมองฝ่อ เสี่ยงความจำเสื่อม?
17 มี.ค. 68 - 04:06
พอดีพอเพียง : ก้าวสู่เกษตรยั่งยืน ด้วยศาสตร์พระราชา
17 มี.ค. 68 - 31:10
สีสันวาไรตี้ (17 มี.ค. 68)
17 มี.ค. 68 - 26:13
นครฮีลใจ : ถอดรหัส Healthy City MODELs เมืองสุขภาพดี
17 มี.ค. 68 - 04:31
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : “สายวัด” ซอฟต์แวร์สำหรับวัดขนาดอาหารกุ้ง
18 มี.ค. 68 - 15:14
นครฮีลใจ : คนอยู่ได้ ป่าอยู่รอด ความสมดุลของชีวิตและธรรมชาติ
18 มี.ค. 68 - 39:56
สีสันวาไรตี้ (18 มี.ค. 68)
18 มี.ค. 68 - 08:01
ห้องครัววันใหม่ : "แจ่วฮ้อนตะลิงปลิง" อาหารอีสานเพื่อสุขภาพจากผลไม้รสเปรี้ยว
18 มี.ค. 68 - 05:01
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : นวัตกรรมสารเคลือบเมล็ดพันธุ์อินทรีย์
19 มี.ค. 68 - 04:40
พอดีพอเพียง : เรียนรู้สู่ความพอเพียง แห่งเมืองเพชร
19 มี.ค. 68 - 42:05
สีสันวาไรตี้ (19 มี.ค. 68)
19 มี.ค. 68 - 13:44
รู้ทันกันได้ : Oxalate ในผัก - ผลไม้ ทำร้ายสุขภาพแค่ไหน
19 มี.ค. 68 - 08:45
รู้ทันกันได้ : "ตั้งครรภ์ในผนังลำไส้ตรง" อาการแบบไหนเสี่ยง ?
19 มี.ค. 68 - 21:39
Death Fest งานแฟร์เพื่อการเป็นอยู่ที่มีความหมายและวาระสุดท้ายที่ดีที่สุด | นครฮีลใจ
19 มี.ค. 68 - 17:38
รู้ทันกันได้ : ถูกมิจฯ ดูดเงิน - แบงก์ฟ้องชำระหนี้ มีทางออกอย่างไร
20 มี.ค. 68 - 19:12
นครฮีลใจ : แรงงานไร้สิทธิ เสียงสะท้อนจากผู้ถูกมองข้าม
20 มี.ค. 68 - 18:23
นครฮีลใจ : แรงงานไร้สิทธิ เสียงสะท้อนจากผู้ถูกมองข้าม
20 มี.ค. 68 - 12:27
รู้ทันกันได้ : สูดดมแก๊สพิษรั่วในรถตู้ อันตรายถึงชีวิต ?
21 มี.ค. 68 - 48:06
สีสันวาไรตี้ (21 มี.ค. 68)
21 มี.ค. 68 - 04:06
Make Money ไอเดียสร้างเงิน : "ดอกไม้จากลวดกำมะหยี่" ไอเดียสร้างสรรค์ สร้างมูลค่า
21 มี.ค. 68 - 17:25
นครฮีลใจ : "โหล่งฮิมคาว" ชุมชนนิเวศสร้างสุข จ.เชียงใหม่
21 มี.ค. 68 - 07:50
ห้องครัววันใหม่ : "มันอบเนยดอกไม้กวาด" เมนูสุขภาพฟิวชันธาตุเหล็กสูง
25 มี.ค. 68 - 15:32
นครฮีลใจ : คนอยู่ได้ ป่าอยู่รอด ความสมดุลของชีวิตและธรรมชาติ
25 มี.ค. 68 - 43:46
สีสันวาไรตี้ (25 มี.ค. 68)
25 มี.ค. 68 - 15:29
รู้ทันกันได้ : กินยาคุม เสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน - อัมพาตจริงหรือไม่ ?
27 มี.ค. 68 - 17:29
นครฮีลใจ : RESTART HEALTH & BEAUTY ACADEMY โรงเรียนส่งเสริมอาชีพเพื่อผู้ก้าวพลาด
27 มี.ค. 68 - 05:26
พอดีพอเพียง : เลี้ยงหอยเชอรี่สีทองด้วยมาตรฐาน คุณภาพที่ตลาดต้องการ
27 มี.ค. 68 - 40:13
สีสันวาไรตี้ (27 มี.ค. 68)
27 มี.ค. 68 - 10:42
รู้ทันกันได้ : รู้ทันภาวะ OSA ในเด็ก ส่งผลเสียอย่างไรในระยะยาว
28 มี.ค. 68 - 16:29
นครฮีลใจ : ยกระดับชีวิต ร่วมสร้างสังคมแห่งโอกาสที่เท่าเทียมกัน
28 มี.ค. 68
วันใหม่วาไรตี้
- กำลังเล่น...
รู้ทันกันได้ : "ซึมเศร้า" ทำ Hippocampus ในสมองฝ่อ เสี่ยงความจำเสื่อม?
17 มี.ค. 68 - 04:06
พอดีพอเพียง : ก้าวสู่เกษตรยั่งยืน ด้วยศาสตร์พระราชา
17 มี.ค. 68 - 31:10
สีสันวาไรตี้ (17 มี.ค. 68)
17 มี.ค. 68 - 26:13
นครฮีลใจ : ถอดรหัส Healthy City MODELs เมืองสุขภาพดี
17 มี.ค. 68 - 04:31
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : “สายวัด” ซอฟต์แวร์สำหรับวัดขนาดอาหารกุ้ง
18 มี.ค. 68 - 15:14
นครฮีลใจ : คนอยู่ได้ ป่าอยู่รอด ความสมดุลของชีวิตและธรรมชาติ
18 มี.ค. 68 - 39:56
สีสันวาไรตี้ (18 มี.ค. 68)
18 มี.ค. 68 - 08:01
ห้องครัววันใหม่ : "แจ่วฮ้อนตะลิงปลิง" อาหารอีสานเพื่อสุขภาพจากผลไม้รสเปรี้ยว
18 มี.ค. 68 - 05:01
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : นวัตกรรมสารเคลือบเมล็ดพันธุ์อินทรีย์
19 มี.ค. 68 - 04:40
พอดีพอเพียง : เรียนรู้สู่ความพอเพียง แห่งเมืองเพชร
19 มี.ค. 68 - 42:05
สีสันวาไรตี้ (19 มี.ค. 68)
19 มี.ค. 68 - 13:44
รู้ทันกันได้ : Oxalate ในผัก - ผลไม้ ทำร้ายสุขภาพแค่ไหน
19 มี.ค. 68 - 08:45
รู้ทันกันได้ : "ตั้งครรภ์ในผนังลำไส้ตรง" อาการแบบไหนเสี่ยง ?
19 มี.ค. 68 - 21:39
Death Fest งานแฟร์เพื่อการเป็นอยู่ที่มีความหมายและวาระสุดท้ายที่ดีที่สุด | นครฮีลใจ
19 มี.ค. 68 - 17:38
รู้ทันกันได้ : ถูกมิจฯ ดูดเงิน - แบงก์ฟ้องชำระหนี้ มีทางออกอย่างไร
20 มี.ค. 68 - 19:12
นครฮีลใจ : แรงงานไร้สิทธิ เสียงสะท้อนจากผู้ถูกมองข้าม
20 มี.ค. 68 - 18:23
นครฮีลใจ : แรงงานไร้สิทธิ เสียงสะท้อนจากผู้ถูกมองข้าม
20 มี.ค. 68 - 12:27
รู้ทันกันได้ : สูดดมแก๊สพิษรั่วในรถตู้ อันตรายถึงชีวิต ?
21 มี.ค. 68 - 48:06
สีสันวาไรตี้ (21 มี.ค. 68)
21 มี.ค. 68 - 04:06
Make Money ไอเดียสร้างเงิน : "ดอกไม้จากลวดกำมะหยี่" ไอเดียสร้างสรรค์ สร้างมูลค่า
21 มี.ค. 68 - 17:25
นครฮีลใจ : "โหล่งฮิมคาว" ชุมชนนิเวศสร้างสุข จ.เชียงใหม่
21 มี.ค. 68 - 07:50
ห้องครัววันใหม่ : "มันอบเนยดอกไม้กวาด" เมนูสุขภาพฟิวชันธาตุเหล็กสูง
25 มี.ค. 68 - 15:32
นครฮีลใจ : คนอยู่ได้ ป่าอยู่รอด ความสมดุลของชีวิตและธรรมชาติ
25 มี.ค. 68 - 43:46
สีสันวาไรตี้ (25 มี.ค. 68)
25 มี.ค. 68 - 15:29
รู้ทันกันได้ : กินยาคุม เสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน - อัมพาตจริงหรือไม่ ?
27 มี.ค. 68 - 17:29
นครฮีลใจ : RESTART HEALTH & BEAUTY ACADEMY โรงเรียนส่งเสริมอาชีพเพื่อผู้ก้าวพลาด
27 มี.ค. 68 - 05:26
พอดีพอเพียง : เลี้ยงหอยเชอรี่สีทองด้วยมาตรฐาน คุณภาพที่ตลาดต้องการ
27 มี.ค. 68 - 40:13
สีสันวาไรตี้ (27 มี.ค. 68)
27 มี.ค. 68 - 10:42
รู้ทันกันได้ : รู้ทันภาวะ OSA ในเด็ก ส่งผลเสียอย่างไรในระยะยาว
28 มี.ค. 68 - 16:29
นครฮีลใจ : ยกระดับชีวิต ร่วมสร้างสังคมแห่งโอกาสที่เท่าเทียมกัน
28 มี.ค. 68




























































