อย่าเพิ่งตื่นตระหนก! Thai PBS Verify เช็กแล้ว ภูเขาไฟปะทุ 6 ลูกในเดือนเดียว เรื่องปกติของโลก

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาของข่าวบิดเบือนจาก: Threads

โพสต์อ้างภูเขาไฟส่งสัญญาณเตือน

Thai PBS Verify พบผู้ใช้บัญชี Threads ชื่อ apiq_m โพสต์ข้อความพร้อมภาพของแผนที่ภูเขาไฟ ระบุว่า

อันนี้ชักไม่ค่อยดี ภูเขาไฟทั้งเก่าทั้งใหม่ ส่งสัญญาณปะทุตั้งแต่วันที่ 1 กันยายนมา ขออย่าให้เป็นอย่างที่คิด 6/9/69

โพสต์ดังกล่าวถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 9 ก.ย. 69 ที่ผ่านมา ทำให้มีผู้เข้าชมกว่า 3,900 ครั้ง

การปะทุของภูเขาไฟกำลังส่งสัญญาณอันตรายหรือไม่ ?

ศาสตราจารย์ ดร.สันติ ภัยหลบลี้ อาจารย์ประจำภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความคิดเห็นถึงโพสต์ดังกล่าว ว่าข้อมูลที่ว่าภูเขาไฟทั้งเก่าและใหม่ 6 ลูกในประเทศอินโดนีเซียส่งสัญญาณปะทุตั้งแต่เดือนกันยายนที่ผ่านมา เป็นเรื่องจริง อย่างไรก็ตามจำนวนภูเขาไฟที่ปะทุถือเป็นเรื่องปกติ เพราะโดยธรรมชาติแล้วโลกมีภูเขาไฟเป็น 1,000 ลูก และเฉพาะในวงแหวนไฟ (Ring of Fire) มีอยู่ถึง 452 ลูก

ศ.ดร.สันติ ภัยหลบลี้ อาจารย์ประจำภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

“การที่ภูเขาไฟจะปะทุพร้อมกัน 2–3 ลูกในช่วงเดือนเดียวกันถือเป็นเรื่องปกติ ไม่ได้แปลกอะไร โดยเปรียบเทียบเหมือนคนที่อยู่อาศัยในคอนโดเดียวกันอาบน้ำตอนเช้าพร้อม ๆ กัน จากข้อมูลสถิติในอดีต เคยเกิดภูเขาไฟปะทุพร้อมกันทั่วโลกมากถึง 56 ลูกในเดือนสิงหาคม ปี 2021 และ 56 ลูกในเดือนพฤศจิกายน ปี 2021”

การเกิดปะทุเพียง 6 ลูกในปัจจุบันจึงถือว่าน้อยไปด้วยซ้ำ หรือเรียกว่า “ทำงานต่ำกว่าฟอร์ม” ซึ่งในแต่ละเดือนมีโอกาสเกิดภูเขาไฟปะทุได้อยู่แล้ว เนื่องจากโลกต้องการระบายความร้อน

ภาพวงแหวนแห่งไฟเป็นอย่างไร ?

ศาสตราจารย์ ดร.สันติ  ยังได้ระบุถึงภาพประกอบในโพสต์ดังกล่าวว่า รูปภาพประกอบที่มีการนำมาใช้นั้นไม่เป็นความจริง และเป็นการนำเสนอที่เกินจริง เพื่อให้ดูน่ากลัวเกินไป เพราะจากการตรวจสอบ ในพื้นที่อย่างบริเวณเกาะนิโคบาร์ไม่พบสัญญาณการปะทุใด ๆ

หากผู้โพสต์ต้องการสื่อว่ารูปภาพนั้นคือ “ภูเขาไฟที่กำลังปะทุ” ก็ไม่ใช่เรื่องจริง แต่หากสื่อถึง “ภูเขาไฟที่มีพลัง” หรือ “พร้อมจะปะทุ” ถือว่ายังใส่ข้อมูลมาน้อยเกินไปด้วยซ้ำ เพราะภูเขาไฟที่พร้อมปะทุจริง ๆ มีจำนวนเยอะกว่าที่แสดงในภาพ

แผนที่โลกแสดงการกระจายตัวของภูเขาไฟมีพลังในปัจจุบัน (สามเหลี่ยมสีแดง)

แผนที่วงแหวนแห่งไฟจริง ๆ เป็นอย่างไร ?

ข้อมูลจาก สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา (USGS) ระบุว่า วงแหวนแห่งไฟ (Ring of Fire) คือแนวขอบแผ่นเปลือกโลกรูปเกือกม้าความยาวราว 40,000 กิโลเมตร ล้อมรอบมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งเป็นบริเวณที่เกิดแผ่นดินไหวถึง 90% ของโลก และเป็นที่ตั้งของภูเขาไฟมากกว่า 75% ของโลก โดยครอบคลุมตั้งแต่ทวีปอเมริกาใต้ อเมริกาเหนือ อลาสก้า ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ไปจนถึงนิวซีแลนด์

ภาพวงแหวนแห่งไฟ

สำหรับการเกิดวงแหวนแห่งไฟเป็นผลมาจากกระบวนการทางธรณีแปรสัณฐาน โดยเฉพาะการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลกแปซิฟิกใต้แผ่นเปลือกโลกข้างเคียง ทำให้เกิดการสะสมพลังงาน แรงดัน และความร้อนจนกลายเป็นจุดศูนย์กลางการเกิดแผ่นดินไหวและการปะทุของภูเขาไฟที่หนาแน่นที่สุดในโลก

ในบรรดาภูเขาไฟทั้งหมดราว 450 ลูกในแนววงแหวนแห่งไฟ สามารถแบ่งออกได้ดังนี้

• ภูเขาไฟที่มีพลังหรือยังไม่ดับ (Active Volcanoes) มีประมาณ 300 ถึง 350 ลูก ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนมากกว่าสองในสามของทั้งหมด ภูเขาไฟกลุ่มนี้เคยมีการปะทุในช่วงไม่กี่พันปีที่ผ่านมา หรือยังมีสัญญาณทางธรณีวิทยาที่พร้อมจะปะทุได้ตลอดเวลา เช่น ภูเขาไฟฟูจิในญี่ปุ่น ภูเขาไฟเมอราปีในอินโดนีเซีย หรือภูเขาไฟเซนต์เฮเลนส์ในสหรัฐอเมริกา
• ภูเขาไฟที่ดับแล้วหรือสงบชั่วคราว (Extinct and Dormant Volcanoes) มีประมาณ 100 ถึง 150 ลูก โดยส่วนใหญ่เป็นภูเขาไฟสงบชั่วคราวที่ไม่ปะทุมานานหลายร้อยหรือหลายพันปี แต่ยังไม่นับว่าดับสนิท ส่วนภูเขาไฟที่ดับสนิทและตัดขาดจากแหล่งแมกมาใต้ดินแล้วมีเพียงส่วนน้อยเท่านั้น

หมายเหตุ : สัดส่วนนี้อาจเปลี่ยนแปลงได้เล็กน้อยขึ้นอยู่กับเกณฑ์นิยามของนักธรณีวิทยา ซึ่งบางแห่งนับรวมภูเขาไฟใต้ทะเลที่ยังสำรวจไม่ทั่วถึงเข้าไปด้วย

ขณะที่ข้อมูล ณ วันที่ 9 ก.ย. 69 ซึ่งเป็นวันที่มีการโพสต์ พบข้อมูลจากการติดตามตำแหน่งภูเขาไฟที่กำลังปะทุทั่วโลกแบบเรียลไทม์ผ่านแผนที่ดิจิทัลและเว็บไซต์รายงานสถานการณ์ของเว็บไซต์ Volcano Discovery ประจำวันที่ 9 กันยายน 2569 มีรายละเอียดดังนี้

สถานการณ์ภาพรวมที่น่าจับตา

• ครากาเตา (อินโดนีเซีย): มีการปล่อยเถ้าภูเขาไฟสูงถึง 5,000 ฟุต (1,500 เมตร) อย่างต่อเนื่องและส่งผลกระทบต่อการจราจรทางอากาศในเขตสุมาตราตะวันออก, ชวาตะวันตก รวมถึงกรุงจาการ์ตา โดยพบภาพถ่ายดาวเทียมบ่งชี้การไหลของลาวาทางด้านใต้ของภูเขาไฟ

รายชื่อภูเขาไฟที่เกิดการปะทุและระดับความสูงกลุ่มเถ้า

• เอตนา (อิตาลี): พ่นเถ้าสูง 16,000 ฟุต (4,900 เมตร) เคลื่อนตัวไปทางทิศตะวันออก
• ฟูเอโก (กัวเตมาลา): พ่นเถ้าสูง 14,000 ฟุต (4,300 เมตร)
• เลโวโทโล (อินโดนีเซีย): พ่นเถ้าสูง 8,000 ฟุต (2,400 เมตร) เคลื่อนตัวไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ
• อิบู (อินโดนีเซีย): พ่นเถ้าสูง 7,000 ฟุต (2,100 เมตร)
• โคโน (อินโดนีเซีย): พ่นเถ้าสูง 7,000 ฟุต (2,100 เมตร)
• เซเมรู (อินโดนีเซีย): พบการปะทุกลุ่มเถ้าเคลื่อนตัวไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้
• คันลาออน (ฟิลิปปินส์): มีรายงานการปะทุ แต่ยังไม่พบกลุ่มเถ้าชัดเจนจากภาพถ่ายดาวเทียม
• ซานติอาคิโต (กัวเตมาลา), ปูราเซ (โคลอมเบีย) และ เรเวนทาดอร์ (เอกวาดอร์): พบการปล่อยเถ้าเป็นระยะ แต่ภาพถ่ายดาวเทียมมองเห็นได้ยากเนื่องจากมีเมฆปกคลุมพื้นที่

รายงานสถานการณ์ของเว็บไซต์ Volcano Discovery

เรื่องจริงเป็นอย่างไร ?

จากกรณีผู้ใช้บัญชี Threads ชื่อ “apiq_m” ได้โพสต์ภาพแผนที่ระบุว่าภูเขาไฟ 6 ลูกในอินโดนีเซียส่งสัญญาณปะทุตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2569 พร้อมข้อความเตือนภัยจนสร้างความวิตกกังวลในโลกออนไลน์นั้น “ข้อเท็จจริงคือ ข้อมูลดังกล่าวเป็นข่าวบิดเบือน (Misleading Content)” โดยเป็นการนำปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นเป็นปกติมานำเสนอเกินจริงให้ดูน่ากลัว ดังนี้

• การปะทุพร้อมกัน 6 ลูกถือเป็นเรื่องปกติมาก: ศ.ดร.สันติ ภัยหลบลี้ อาจารย์ประจำภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ชี้แจงว่า โลกมีภูเขาไฟในแนววงแหวนแห่งไฟ (Ring of Fire) มากถึง 452 ลูก การที่ภูเขาไฟจะปะทุพร้อมกัน 2–6 ลูกในเดือนเดียวกันถือเป็นเรื่องปกติของโลกในการระบายความร้อน

• สถิติในอดีตเคยปะทุพร้อมกันสูงถึง 56 ลูก: ในอดีต (เช่น เดือนสิงหาคม และพฤศจิกายน ปี 2021) เคยมีสถิติภูเขาไฟปะทุพร้อมกันทั่วโลกมากถึง 56 ลูก การปะทุเพียง 6 ลูกในปัจจุบันจึงถือว่าน้อยกว่าสถิติเฉลี่ยเสียด้วยซ้ำ

• ภาพประกอบแผนที่บิดเบือนเกินจริง: ภาพแผนที่ที่ใช้ในโพสต์เป็นการนำเสนอข้อมูลที่เกินจริง เช่น แสดงสัญญาณปะทุบริเวณเกาะนิโคบาร์ ทั้งที่จากการตรวจสอบไม่พบสัญญาณปะทุใด ๆ ในพื้นที่ดังกล่าว