Taste of Tai (ถั่วเน่า)

อยู่ในทุกครัวเรือน อยู่ในทุกมื้ออาหารของคนเหนือ และในทุกครั้งที่เรา ‘กิน’ เส้นแบ่งระหว่างคนเมืองกับคนไทใหญ่ ก็ค่อย ๆ พร่าเลือน สัมผัสราก ชูรสชาติอูมามิ และการอยู่ร่วมในสังคมแห่งความหลากหลาย

เมื่อเรากิน เราก็กำลังย่อยความหมายของชีวิตธรรมดาสามัญ

“ถั่วเน่ามันเป็นอาหารดั้งเดิมของคนไทใหญ่อยู่แล้ว ตอนอพยพมาจากรัฐฉาน เราทิ้งมันไปไม่ได้ ต้องทำกินนั่นแหละ ก็ทำถั่วเน่ากินไปเรื่อย ๆ หลัง ๆ มานี้ ใคร ๆ ก็นิยมกินถั่วเน่า” แม่ใหม่ ลุงซุ่ ขาวไทใหญ่บ้านเวียงหวาย อ.ฝาง จ.เชียงใหม่

สำหรับ ‘โบว์’ แล้ว ‘ถั่วเน่า’ เป็นโปรตีนทางเลือกดี ๆ นี่เอง เธอเล่าให้ฟังว่าถ้าย้อนกลับไปที่รากเหง้าของเรา หรือการมาใช้แรงงานอยู่ในเมืองเชียงใหม่แบบนี้ เนื้อสัตว์ไม่น่าจะมีเพียงพอขนาดนั้น ถั่วเน่านี่แหละคือโปรตีนที่ทำให้เรามีเรี่ยวแรงทำงานในทุก ๆ วัน

ถ้าให้เธอนิยามถั่วเน่าเป็นรสชาติชีวิตในตอนนี้ “มันคงจะมีกลิ่น” เธอยิ้มและเล่าต่อว่า ถ้าคนที่ไม่เคยกินจะรู้สึกว่ามันเหม็น ถ้าเปรียบได้กับชีวิตเราที่ภายนอกมันไม่ได้ดูดี ไม่ได้สวยหรู ก็เหมือน ๆ กับชีวิตของแรงงาน มันมีคุณค่าในตัวมันเอง

‘ผู้มาใหม่’ อาจเป็นสถานะหนึ่งของ ’โบว์’ ในพื้นที่ที่ซ้อนทับกันระหว่างพื้นที่เศรษฐกิจ พื้นที่วัฒนธรรมและพื้นที่ทางการเมือง ในห้องเช่าเล็ก ๆ ของคนไทใหญ่ที่เป็นทั้งครัว ที่นอน ที่กินข้าว

คำว่า “ไม่ง่าย” จึงเป็นทั้งชีวิตอันยากเข็ญและเรื่องราวของขั้นตอนการทำถั่วเน่าตั้งแต่การต้ม-หมัก-บด-เหนียก-ตาก ไม่ว่าเธอจะอยู่ในฐานะของความเป็นแม่ ในฐานะของความเป็นแรงงานในสังคมไทย และในฐานะเจ้าของวัฒนธรรมการ “กิน “ ก็ตาม