Thai PBS Verify สรุปมหาสงครามข้อมูลข่าวสาร “เลือกตั้ง 69” จากวันยุบสภาฯ-นาทีปิดหีบ

1. ข่าวที่พบมากที่สุด ตั้งแต่การยุบสภาฯ จนปิดหีบ 

ช่วงหลังยุบสภาฯ

• คำกล่าวอ้างว่า “ช่อ พรรณิการ์ ทวงกองทัพเปิดแผนที่การรบ” ซึ่งจากการตรวจสอบพบว่า เป็นการนำภาพเก่าจากยูทูบช่อง Prachatai เมื่อ 6 ปีก่อน มาใช้ผิดบริบท โดยถูกนำมาร่วมกับการตัดต่อวิดีโอ เพื่อบิดเบือนเนื้อหาจากการวิจารณ์การปราบสแกมเมอร์ ให้กลายเป็นเรื่องการทวงแผนการรบ ซึ่งสร้างความเข้าใจที่ผิด และยังทำให้มีการแชร์ข้อมูลเหล่าออกไปสู่สังคมเป็นจำนวนมากในระยะเวลาสั้น ๆ อีกด้วย

โพสต์ตัดต่อวิดีโอและสร้างข้อความเพื่อบิดเบือนเนื้อหาจากการวิจารณ์การปราบสแกมเมอร์ ให้กลายเป็นเรื่องการทวงแผนการรบ

ช่วงเปิดรับสมัครและหาเสียง

• การแชร์ข้อความและภาพของ “ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ” หัวหน้าพรรคประชาชน พร้อมระบุว่า จะเร่งค้าขายกับกัมพูชา หากทำไม่สำเร็จพร้อมลงจากตำแหน่ง ซึ่งจากการตรวจสอบ ไม่ปรากฏคำพูดดังกล่าวจากการให้สัมภาษณ์หรือแถลงการณ์ใด ๆ และเจ้าตัวยืนยันไม่เคยกล่าวในลักษณะหาเสียงตามที่ถูกอ้าง

ข้อความและภาพของ “ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ” หัวหน้าพรรคประชาชน ถูกสร้างโพสต์บิดเบือนในช่วงก่อนการเลือกตั้ง

• คำกล่าวถึงนโยบายคนละครึ่งพลัส ของ นายอนุทิน ชาญวีรกูล หัวหน้าพรรคภูมิใจไทย ในการแถลงนโยบายสำหรับการเลือกตั้งปี 2569 ที่ระบุว่า “ผมยังติดหนี้พี่น้องอยู่ 2,400 บาท ขอให้ผมมีโอกาสกลับมาใช้หนี้” พบว่าเป็นคำพูดที่อาจทำให้เกิดความสับสนและเข้าใจผิดเกี่ยวกับนโยบาย ขณะที่ข้อเท็จจริง งบฯ ปี 2569 มีอยู่แล้วตามกรอบกฎหมาย ไม่ใช่หนี้ส่วนตัว แต่เป็นงบประมาณแผ่นดิน

ภาพนายอนุทิน ชาญวีรกูล หัวหน้าพรรคภูมิใจไทยแถลงนโยบายพรรค เมื่อวันที่ 24 ธ.ค. 68 ที่ผ่านมา พร้อมระบุว่า “ผมยังติดหนี้พี่น้องอยู่ 2,400 บาท ขอให้ผมมีโอกาสกลับมาใช้หนี้” พบว่าเป็นคำพูดที่อาจทำให้เกิดความสับสนและเข้าใจผิดเกี่ยวกับนโยบาย

• การแชร์ภาพข้อความบิดเบือน ที่อ้างว่า การแก้ไขรัฐธรรมนูญปี 2560 จะทำให้ประชาชนเสียประโยชน์ พร้อมยกบทลงโทษรุนแรงต่อคดีทุจริต ที่เมื่อทำการตรวจสอบพบว่า เนื้อหาดังกล่าวเป็นเพียงการบิดเบือนข้อมูล โดยข้อมูลที่นำมากล่าวอ้างนั้น ล้วนไม่ปรากฏในรัฐธรรมนูญปี 60 แต่เป็นการนำเอาบทลงโทษของกฎหมายอื่น ๆ ที่ไม่อยู่ในรัฐธรรมนูญปี 2560 มากล่าวอ้างเพื่อสร้างความเข้าใจผิด

โพสต์อ้างข้อมูลเกี่ยวกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ว่า หากมีการแก้ไขรัฐธรรมนูญ จะทำให้ประชาชนไทยเสียผลประโยชน์และการแก้ไขรัฐธรรมนูญ เพื่อสร้างผลประโยชน์ให้นักการเมือง

ช่วงโค้งสุดท้ายของการเลือกตั้ง

• ข่าวปลอม การอ้างการจับกุมหัวคะแนนซื้อเสียงเลือกตั้ง หัวละ 1,000 บาท พบเป็นข่าวเก่าเมื่อปี 66 ซึ่งไม่เพียงแต่สื่อออนไลน์เท่านั้นที่นำเสนอข่าวดังกล่าว แต่เรายังพบสื่อบางส่วนนำข่าวดังกล่าวมานำเนอนโดยไม่มีการตรวจสอบอีกด้วย

คลิปไวรัลในโซเชียลอ้างรวบจับหัวคะแนนพรรคใหญ่ที่พิจิตร ตรวจสอบแล้วเป็นข่าวเก่าปี 66

• ข่าวบิดเบือน การแชร์โพสต์อ้าง ประเทศไทยรอดพ้นจากวิกฤตเศรษฐกิจมาได้ เพราะอดีตนายกฯ “พล.อ. ประยุทธ์” ตัดสินใจซื้อทองคำสะสมเข้าคลังถึง 90 ตัน จากการตรวจสอบพบไม่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลของ พล.อ. ประยุทธ์ จันทรโอชา ในขณะนั้นแต่อย่างใด เนื่องจากรัฐบาลไม่มีสิทธิแทรกแซงการบริหารเงินสำรองระหว่างประเทศ โดยเฉพาะของธนาคารแห่งประเทศไทย

ภาพบันทึกหน้าจอแสดงโพสต์ระบุ ประเทศไทยรอดพ้นจากวิกฤตเศรษฐกิจมาได้ เพราะอดีตนายกฯ “พล.อ.ประยุทธ์” ตัดสินใจซื้อทองคำสะสมเข้าคลังถึง 90 ตัน

2. รูปแบบที่พบและ “เป้าหมาย” ของข่าวปลอม

• กลยุทธ์ “ขุด-ตัด-แปะ“: สร้างวิดีโอ ข้อความบิดเบือน หรือคำพูดในอดีตมาตัดต่อใหม่ เพื่อให้ดูเหมือนว่านักการเมืองพูดเรื่องที่ขัดกับสถานการณ์ปัจจุบัน
• การสร้างข้อมูลบิดเบือนโจมตีรายบุคคล: กลุ่มที่ตกเป็นเป้าหมายสูงสุดคือ “แคนดิเดตนายกรัฐมนตรี” และ “แกนนำพรรคที่มีคะแนนนิยมสูง” โดยมักถูกสร้างภาพลักษณ์ให้เชื่อมโยงกับเรื่องที่ละเอียดอ่อน เช่น การบิดเบือนด้วยการนำนโยบายของพรรคตรงข้ามมาสร้างความเข้าใจผิด, การใช้ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ หรือ ความเกี่ยวข้องกับการทุจริต เช่น การใช้ AI สร้างภาพนักการเมืองคู่กับบุคคลอื้อฉาว
• การโจมตีด้วยเทคโนโลยี Deepfake: เริ่มมีการใช้ AI เลียนเสียงหรือสร้างคลิปวิดีโอปลอมของนักการเมืองชื่อดัง เพื่อโจมตีพรรคตรงข้ามกับแนวคิดของฝ่ายตนเอง เช่น  การนำข่าวที่ไม่เกี่ยวข้องมาสร้างวิดีโอปลอมของนักการเมืองชื่อดังของพรรคนั้น ๆ ด้วยการผสมกับข้อความเท็จ การสร้างเสียงสังเคราะห์ หรือวิดีโอ Deepfake เพื่อสร้างความเข้าใจผิด โดยมีเป้าหมายในการมุ่งโจมตีพรรคการเมืองฝ่ายตรงข้ามโดยเฉพาะ

โพสต์อ้างคลิป เท้ง ณัฐพงษ์ แถลงเรื่องผู้สมัคร สส.พรรคประชาชนซื้อเสียง ซึ่งตรวจสอบพบเป็นเพียงคลิปที่สร้างจาก AI Deepfake

3. วันเลือกตั้ง 8 ก.พ. 69

ข้อมูลการซื้อเสียง

• เราพบการแชร์ภาพซองจดหมายสีชมพู ภายในบรรจุธนบัตรใบละ 500 บาท พร้อมแผ่นโฆษณาหาเสียงของพรรคการเมืองภูมิใจไทย โดยอ้างในข้อความแชตว่า เป็นการซื้อเสียงในเขตเลือกตั้งที่ 1 จังหวัดชุมพร มูลค่ารวมกว่า 60,000 เสียง แจกในอัตราเสียงละ 500–1,000 บาท และมีการมอบหมายให้อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เป็นผู้แจกจ่าย

การแชร์ข่าวปลอมในช่วงการเลือกตั้ง

• การแชร์ภาพอ้างว่า พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา สวมเสื้อสีส้มขณะเดินทางมาใช้สิทธิเลือกตั้ง ซึ่งพบว่าภาพดังกล่าวถูกดัดแปลงจากภาพต้นฉบับที่สวมเสื้อสีดำ

• การสร้างคลิปปลอมอ้าง  เท้ง ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ แคนดิเดตนายกฯ พรรคประชาชน แถลงยอมรับว่า สส. ในพรรคซื้อเสียง ซึ่งพบว่าเป็นคลิปปลอมที่สร้างด้วย AI Deepfake โดยนำภาพจากคลิปข่าวจริงมาตัดต่อและใส่เสียงใหม่ ทำให้เนื้อหาถูกบิดเบือนจากเหตุการณ์จริง

ความผิดปกติของหน่วยเลือกตั้งต่าง ๆ

• การแชร์ภาพเจ้าหน้าที่เขตการเลือกตั้งเขต 7  มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี ที่ไม่ให้ประชาชนเข้าร่วมในการสังเกตการณ์การนับคะแนน
• การวางบัตรเลือกตั้งไม่ตรงประเภท โดยเจ้าหน้าที่นำบัตรเลือกตั้งสีชมพู ซึ่งเป็นบัตรเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ ไปวางบนโต๊ะที่ระบุว่า “สส.แบบแบ่งเขต” ขณะเดียวกัน บัตรเลือกตั้งสีเขียว ซึ่งเป็นบัตรเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขต กลับถูกนำไปวางบนโต๊ะที่ระบุว่า “สส.แบบบัญชีรายชื่อ”
• การแชร์ภาพกระดานคะแนนที่มีการเขียนชื่อพรรคการเมืองผิด จาก “พรรคประชาชน” เป็น “พรรคภูมิใจไทย” ในพื้นที่เขต 1 จังหวัดหนองบัวลำภู
• การย้ายหน่วยเลือกตั้งจาก “แฟลต 3” มาเป็น “แฟลต 13” โดยไม่มีการแจ้งประชาชนล่วงหน้า ของหน่วยเลือกตั้งเคหะบางบัว เขตบางเขน กรุงเทพมหานคร
• การถ่ายคลิปขณะกากบาทเลือกตั้ง มาโพสต์ลง TikTok ส่วนตัว
• กรณี กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งหรือ กปน. ฉีกบัตรลงคะแนนผิด จำนวน 69 ใบ ในจังหวัดน่าน

บทเรียนสำคัญสำหรับการเลือกตั้งปี 2569