เข้าสู่ระบบ
Content Warning :สำหรับผู้อ่านที่ชาชินกับวรรณกรรมชายเป็นใหญ่ เนื้อหาต่อไปนี้มีความละเอียดอ่อนและอาจสั่นไหวต่อความคิดความเชื่อดั้งเดิม โปรดเตรียมใจสำหรับการขึ้นเกาะไอไออา แล้วคุณจะพบว่าวิชาสมุนไพรมีไว้สำหรับผู้ไร้อำนาจ
ในโลกของเรื่องเล่ามักปรากฏน้ำเสียงของ “ผู้ชาย” ในทุกอณูของอำนาจและการช่วงชิง ในขณะที่ “ผู้หญิง” มักอยู่ในฐานะผู้เป็นที่รัก ผู้ถูกเลือก ผู้สัตย์ซื่อต่อสามี แต่ใน เซอร์ซี (Circe) ของผู้เขียน แมดเดอลีน มิลเลอร์ (Madeline Miller) จากสำนวนแปลอันลื่นไหลไร้รอยต่อของ ธิดารัตน์ เจริญชัยชนะ เราได้สบตากับผู้หญิงผู้เป็นเจ้าของเรื่องราวของตัวเอง แม้ไร้อำนาจ ไม่เป็นที่รัก ไม่มีพลังวิเศษใด มีเพียงเวทมนตร์จากหัวใจที่บอบช้ำของเธอเอง มิลเลอร์ได้พลิกมุมมองของผู้หญิงให้มีมิติจากภายในและเปิดกว้างต่อการตีความ ท่วมท้นไปด้วยความเจ็บปวด โดดเดี่ยว และแสนเปราะบางหากแต่มีพัฒนาการทางความคิดและจิตใจแม้ในสภาวะถูกครอบงำโดยเทพและบุรุษ นับเป็นการตีความใหม่ที่ลึกซึ้ง ขับขานชีวิตด้วยน้ำเสียงที่ต่างออกไปจากมหากาพย์โอดิสซีย์อันยิ่งใหญ่
หากเซอร์ซีคือธิดาแห่งสุริยะเทพและนิมฟ์เพอร์ซี เธอก็คงเป็นเทพชั้นรอง หนำซ้ำไม่ได้เกิดมาพร้อมกับอำนาจอันยิ่งใหญ่ ไม่อาจเป็นเทพีผู้ทรงอิทธิฤทธิ์ที่ใครหวาดกลัว ในวิมานอันลี้ลับของครอบครัว เธอเป็นเพียงลูกสาวที่ไม่โดดเด่น ไม่มีพลังวิเศษและไม่อาจทำให้แม่พึงใจ ความคับข้องหม่นหมองของเซอร์ซีล่องลอยออกไปราวกับไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ฉันคิดว่าบาดแผลในเยาว์วัยของเธอเริ่มต้นจากตรงนี้ จากการไม่มีที่ทางของตัวเอง ซึ่งไม่ใช่สิ่งเพิ่งเกิดขึ้นหลังถูกบิดาเนรเทศให้ไปอยู่เกาะร้างชั่วนิรันดร์ ความโดดเดี่ยวในส่วนลึกได้กลายเป็นภูมิประเทศที่เธอได้ยินเสียงของตัวเอง
นับแต่นั้นมาเธอก็ไม่เคยรังเกียจความว่างเปล่าในบ้านหลังใหม่บนเกาะไอไออาที่เธอเองพยายามเติมช่องว่างระหว่างตัวเองกับครอบครัวมานานนับพันปี หากเทียบกันแล้วการเติมหมู เติมกี่ทอผ้า หรือแม้เหล้าองุ่นในบ้านหลังใหม่ก็ยังง่ายดายกว่ามาก
เธอเริ่มขับขานบทเพลง ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่เคยได้รับอนุญาตให้ทำมาก่อน เพราะมักถูกดูแคลนเสมอว่า เสียงเธอเหมือนนางนวลจมน้ำ ความมั่นใจที่เคยหดหาย บัดนี้ค่อย ๆ เกิดขึ้นจากพื้นที่ของตัวเองวันละเล็กวันละน้อย
เธอรู้จักก้อนหินทุกก้อน เธอย่อมใส่ใจกับกลิ่นเขียวสดของทุ่งหญ้า ทุก ๆ วันคือการสอดส่องมองหามอร์ส เฟิร์นและเถาไม้ที่ซ่อนตัวอยู่เพื่อเก็บใบมาใช้สำหรับฝึกฝนเวทมนตร์ จนกลายเป็นความหลงใหลที่เธอสร้างขึ้นด้วยตัวเอง แม่มด ในนิยามของเซอร์ซีจึงไม่ใช่การสืบสายเลือด หรือความบังเอิญหากแต่มาจากการใส่ใจฝึกฝนจนเป็นกิจวัตร มันเป็น “พลัง” ที่ไม่ได้มาจากผู้ชายหรือใครอื่นหยิบยื่นให้ แต่เป็นพลังที่ได้มาจากการเติบโตจากภายใน ทำให้เรื่องราวของเซอร์ซีทรงพลังขึ้นมาอย่างร้ายกาจ ฉันคิดว่ามิลเลอร์ไม่ได้เขียนให้เซอร์ซีเป็นผู้หญิงที่เข้มแข็ง ไร้ที่ติ แต่เผยให้เราได้เห็นความอ่อนนุ่มของจิตใจของผู้หญิงที่ก่อตัวขึ้นจากความกลัว ความรู้สึกผิด การถูกปฏิเสธ และความผิดพลาดของตัวเอง แม้ในส่วนลึกจะต้องการความรักเสียยิ่งกว่าชีวิตอมตะของเทพี
บางที “โต๊ะอาหาร” อาจเป็นสัญลักษณ์ปิตาธิปไตยอย่างสมเหตุสมผล ราวกับว่า ผู้หญิงเป็นดั่งงานเลี้ยงที่ไม่มีวันเลิกราและเป็นสิ่งที่เธอไม่อาจปฏิเสธได้เลยเมื่อผู้ชายเอ่ยปากขอเมื่อขึ้นเกาะไอไออา “ท่านหญิง พวกเราหิวและหลงทาง” เธอไม่เคยปฏิเสธความอดอยากของมนุษย์คนใด ไม่ต่างอะไรกับชายแทร่ในชีวิตจริง เพียงแต่ในหนังสืออาจจะเลวร้ายกว่านั้นมากคือผู้ชายเหล่านั้นใช้กำลังขืนใจเธอ หลังมื้ออาหารนั้น ความรุนแรงปรากฏเป็นถ้อยคำจนฉันเองก็ไม่อยากผลิตซ้ำ ย่อมเป็นภาพสะท้อนของวัฒนธรรมข่มขืนและระบอบปิตาธิปไตยที่ฝังลึกมายาวนานและยากจะปฏิเสธ แน่นอนว่าประสบการณ์เลวร้ายเหล่านั้นได้เปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างเธอกับชายผู้มาเยือนไปตลอดกาล นับจากวันนั้นเวทมนตร์สำหรับเซอร์ซีได้กลายเป็นเครื่องมือปกป้องตัวเองจากโลกที่ไม่อาจไว้ใจได้
ใครก็ตามที่เคยดูภาพยนตร์ The Odyssey (2026) ก็คงนึกฉากตอนที่เซอร์ซีใช้เวทมนตร์เปลี่ยนผู้ชายเหล่านั้นให้กลายเป็นหมูถ้าได้อ่าน Circe เราจะเห็นมุมมองจากส่วนลึกของผู้หญิงและผู้ชายจำนวนหนึ่งที่ยอมจำนนต่อสัญชาติญาณดิบดุจสัตว์ป่า ซึ่งมิลเลอร์พรรณนาถึงความตะกละไว้อย่างประณีตหมดจด แล้วต้องประหลาดใจเมื่อเซอร์ซีกลับเลือกที่จะเปิดรับโลกภายนอก(ชายแปลกหน้า) โดยไม่ยอมให้ความกลัวเป็นผู้กำหนดชะตากรรม
ถึงอย่างนั้นนวนิยายของมิลเลอร์ก็เห็นอกเห็นใจโอดิสซีอุสอย่างเต็มเปี่ยมแทนที่จะแสดงให้เห็นถึงการกระทำอันเย่อหยิ่งและหลอกลวงตามตำนานเดิม มิลเลอร์เคยสัมภาษณ์ในประเด็นนี้ว่า เธอเขียนให้โอดิสซีอุสมีภาวะความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจจากสงคราม(PTSD) เพื่อให้ผู้อ่านและผู้หญิงเห็นอกเห็นใจเขาไม่ต่างจากเราที่เห็นอกเห็นใจเซอร์ซีอย่างท่วมท้น แต่เมื่อใดก็ตามที่สงครามและการเข่นฆ่าของโอดิสซีอุสจบลง เรื่องราวของเขาก็จบลงไปด้วย ไม่เหมือนกับเซอร์ซีที่เรื่องราวของเธอไม่ได้สิ้นสุดลงทันทีที่ออกจากเกาะร้าง
สำหรับฉันการอ่าน Circe คือการตั้งคำถามกับอำนาจที่ผู้หญิงมี และอำนาจที่ผู้หญิงอนุญาตให้มี ในโลกของเทพและบุรุษ ผู้ชายสามารถใช้อำนาจของตนได้อย่างโอ่อ่าเปิดเผย ขณะที่ผู้หญิงกลับต้องต่อรองกับความคาดหวังของผู้อื่นอยู่ตลอดเวลา
เซอร์ซีต้องเผชิญกับความย้อนแย้งนี้ เธอถูกมองข้ามเมื่อไร้อำนาจ แต่ทันทีที่ใช้เวทมนตร์เพื่อเปลี่ยนแปลงโลกตรงหน้า เธอก็ไม่ได้รับการยอมรับอย่างที่ควรจะเป็น หนำซ้ำยังกลายเป็นภัยคุกคามที่ผู้ชายต้องควบคุม เพื่อจำกัดพลังที่เธอมี นั่นก็เพียงพอที่จะทำให้เราย้อนถามตัวเองได้เหมือนกันว่า ในสังคมที่ผู้หญิงถูกคาดหวังให้เป็นคนที่อดทน เชื่อฟัง และไม่สร้างปัญหา เมื่อใดก็ตามที่ผู้หญิงเริ่มปกป้องตัวเอง พูดในสิ่งที่คิด หรือปฏิเสธที่จะยอมจำนน เธอจะยังเป็นลูกที่ดีของบิดา หรือเป็นภรรยาที่ดีของสามีอยู่ไหม
หรือบางทีผู้หญิงไม่ได้ถูกลงโทษ เพราะสิ่งที่เธอทำผิด แต่เพราะเธอไม่ยอมอยู่ในตำแหน่งแห่งที่ที่ผู้ชายกำหนดไว้ต่างหากล่ะ!
ทว่าหัวใจของเซอร์ซีนั้นงอกงามจากความรักและทรหดอดทน มันไม่ใช่ความอดทนแบบก้มหน้าโดยไม่ปริปากสักคำ เมื่อเธอต้องอดทนต่อการถูกมองข้าม อดทนต่อหัวใจที่แตกสลายและถูกพรากจากสิ่งที่รัก สิ่งที่น่าคิดคือ เธอไม่ได้เข้มแข็งตลอดเวลา เธอมีความกลัว มีความโกรธ มีความอิจฉา มีความปรารถนา และมีช่วงเวลาที่ตัดสินใจผิดพลาด แม้ในความเป็นเมีย ในความเป็นแม่ของเซอร์ซีก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับใครอื่นกำหนดชีวิตเธอ ทั้งยังตระหนักถึงด้านมืดของตัวเองและรับผิดชอบต่อสิ่งที่ทำลงไป เธอไม่ได้กลายเป็นผู้หญิงที่เด็ดเดี่ยวโดยปราศจากความกลัว หากเป็นผู้หญิงที่สามารถเลือกชีวิต แม้จะมีความกลัวอยู่ก็ตาม
ความแวววาวของเรื่องนี้ จึงไม่ใช่การที่ผู้หญิงมีพลังเปลี่ยนมนุษย์ให้กลายเป็นสัตว์ หากคือการที่เธอตระหนักถึงพลังอำนาจจากหัวใจที่บอบช้ำของเธอเอง มากกว่าจะเป็นเรื่องเล่าวีรกรรมของหญิงแกร่งที่ทานทนต่อความรุนแรงในโลกแห่งความเป็นชาย เชื่อเถอะค่ะว่า ผู้หญิงเรียนรู้ที่จะแตกสลายได้โดยไม่สูญหายไปจากเรื่องเล่าของตัวเอง
หนังสือ : เซอร์ซี (Circe)
ผู้เขียน : แมดเดอลีน มิลเลอร์ (Madeline Miller) ผู้แปล : ธิดารัตน์ เจริญชัยชนะ
สำนักพิมพ์ : BOOKSCAPE
PlayRead : คอลัมน์รีวิวหนังสือประจำ Decode.plus เมื่อกองบรรณาธิการขอ add หนังสือ (ที่อยากอ่าน) ไว้ในเพลย์ลิสต์ พบกับหนังสือหลากหลายสไตล์ หลากหลายวิธีการเล่าเรื่องที่เชื่อมร้อยกับชีวิตและสังคม แวะมาหาอ่านกันได้ทุกเย็นวันพฤหัสบดี
