หลายคนรู้จัก เกาะสมุย ในฐานะเมืองท่องเที่ยวระดับโลกที่มีรีสอร์ตหรูและหาดทรายสวยงาม แต่ลึกลงไปกว่าภาพจำนั้น เกาะสมุยยังมีวิถีชีวิตดั้งเดิมของคนท้องถิ่นที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ทั้งเรื่องสวนมะพร้าว ทุ่งนา ประมงชายฝั่ง และความผูกพันกับผืนแผ่นดินที่คนสมุยแท้ยังรักษาไว้อย่างเหนียวแน่น
เกาะสมุย เกาะใหญ่อันดับสามของไทย ดินแดนต้นมะพร้าว
เกาะสมุยตั้งอยู่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นเกาะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับสามของประเทศไทย และยังเป็นเกาะที่มีต้นมะพร้าวมากที่สุดในประเทศไทยด้วย ต้นมะพร้าวถือเป็นสัญลักษณ์ของเกาะสมุยมาอย่างยาวนาน และยังคงเป็นเส้นทางอาชีพสำคัญของคนในพื้นที่จนถึงปัจจุบัน
มะพร้าว สร้างอาชีพให้กับคนต่างถิ่นมากมาย เช่น คนเก็บมะพร้าวหล่น จากโคราช, คนรับจ้างสอยมะพร้าว จาก กาฬสินธุ์ และ คนโหนเวหาท้าความตายรับจ้างตัดแต่งต้นมะพร้าว จากนครพนม ทุกคนที่ทำมาหากินกับมะพร้าวเกาะสมุยบอกว่า มะพร้าวมีบุญคุณกับพวกเขามากจึงรักและจะช่วยกันดูแลต้นมะพร้าวอย่างดี
วิถีชีวิตดั้งเดิมของคนเกาะสมุย ที่ยังหลงเหลือในเมืองท่องเที่ยวระดับโลก
แม้เกาะสมุยจะเป็นเมืองท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงระดับโลกและเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงมากมาย แต่คนสมุยแท้ยังคงหวงแหนและรักษาวิถีดั้งเดิมของตัวเองไว้พอสมควร อย่างพื้นที่ บ้านหินลาด ซึ่งเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านมีอาชีพทำสวนโดยเฉพาะสวนมะพร้าวและสวนผลไม้ท้องถิ่น มีการนำผลผลิตพื้นบ้านมาแขวนขายหน้าบ้านให้คนในพื้นที่ซื้อหากันถึงหน้าบ้านโดยไม่ต้องออกไปตลาด
บ้านโบราณเกาะสมุย สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นที่อยู่สบายโดยไม่พึ่งแอร์
หนึ่งในสิ่งที่ยังหลงเหลืออยู่บนเกาะสมุยคือบ้านเรือนเก่าแก่ดั้งเดิมแบบฉบับคนสมุย หลังคามุงกระเบื้อง ฝาไม้ ยกใต้ถุนสูง มีทางขึ้น 2ทางทั้งหน้าบ้านและหลังบ้าน ซึ่งเจ้าของบ้านเล่าว่าอาศัยอยู่ในบ้านแบบนี้เพราะลมเย็นสบายทั้งกลางวันและกลางคืน ไม่ต้องใช้เครื่องปรับอากาศ และไม่มีเสียงรบกวนจากภายนอก แม้ในยุคที่ความเจริญเข้ามามากขึ้นและหลายคนอยากปรับปรุงบ้านให้ทันสมัย แต่คนที่ยังอยู่ในบ้านโบราณเหล่านี้มองว่าหมู่บ้านของตนไม่ได้ล้าหลัง เพียงแต่เลือกที่จะไม่ไหลไปตามวัตถุนิยมจนเกินไป
ผลไม้ขึ้นชื่อของเกาะสมุย จากลางสาดถึงผลไม้พื้นบ้านหน้าบ้าน
ของขึ้นชื่อของเกาะสมุยอย่างหนึ่งที่คนภายนอกไม่ค่อยรู้จักคือ "ลางสาด" ผลไม้ที่มีเนื้อใสเปลือกบาง ซึ่งถือเป็นลางสาดหวานลิปะใหญ่ที่สุดของเกาะสมุย นอกจากนี้ตามสวนของคนเกาะสมุยยังมีการปลูกผลไม้พื้นบ้านหลากชนิดที่นำมาแขวนขายหน้าบ้านหรือขายตามสวน สะท้อนวิถีการทำมาหากินที่เรียบง่ายของคนในพื้นที่
ทุ่งนาผืนสุดท้ายของเกาะสมุย และวิถีเลี้ยงควายที่เหลือน้อยลงทุกวัน
บริเวณทุ่งหน้าเมืองบนเกาะสมุยเป็นทุ่งนาเก่าที่มีเนื้อที่กว่า 1,000 ไร่ กินพื้นที่ 2 ตำบล ในอดีตคนเกาะสมุยทำนากันเยอะจนไม่ต้องซื้อข้าวสาร แต่ปัจจุบันพื้นที่ส่วนใหญ่ตกไปอยู่ในมือนายทุน ทำให้เหลือนาข้าวผืนสุดท้ายเพียงไม่กี่แห่ง ส่วนควายที่เคยใช้ไถนาในอดีตก็แทบไม่มีให้เห็นแล้ว ปัจจุบันมีคนเลี้ยงควายไว้เพียงเพื่อกีฬาควายชน เพราะที่ดินสำหรับเลี้ยงควายบนเกาะสมุยเหลือน้อยลงไปมาก
อาชีพประมงชายฝั่งของเกาะสมุย ที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัย
นอกจากทำสวนและทำนา อาชีพดั้งเดิมของคนเกาะสมุยอีกอย่างคือประมงชายฝั่ง ซึ่งสืบทอดกันมาตั้งแต่รุ่นพ่อรุ่นแม่ แต่ปัจจุบันปริมาณสัตว์น้ำลดลงอย่างมาก จากที่เคยจับได้เป็นร้อยกิโลกรัมต่อวัน เหลือเพียงวันละไม่กี่กิโลกรัม หรือบางครั้งวางอวนนานถึง 15 วันก็ไม่ได้สัตว์น้ำแม้แต่ตัวเดียว สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของทะเลรอบเกาะสมุยตามยุคสมัย
สวนมะพร้าวอายุ 300 ปีบนเกาะสมุย มรดกจากรุ่นสู่รุ่น
หากพูดถึงเกาะสมุยก็คงหลีกเลี่ยงเรื่องสวนมะพร้าวไปไม่ได้ บนเกาะสมุยมีสวนมะพร้าวเก่าแก่อายุกว่า 300 ปี ต้นมะพร้าวที่มีความสูงมากกว่า 30 เมตรขึ้นไปถือเป็นสัญลักษณ์ของความแข็งแกร่งที่ยืนหยัดผ่านร้อนผ่านฝนผ่านพายุมาอย่างยาวนาน พันธุ์ที่โดดเด่นที่สุดของเกาะสมุยคือมะพร้าวสายพันธุ์เขียวใหญ่ ลูกใหญ่ ก้นแหลม น้ำหนักเยอะ ซึ่งเป็นพันธุ์ที่ถือว่าบุกเบิกของเกาะสมุยแท้ ในอดีตสวนมะพร้าวขนาดใหญ่แห่งหนึ่งเคยมีพื้นที่ถึง 20 ไร่ ปลูกมะพร้าวไร่ละ 25 ต้น แต่ปัจจุบันพื้นที่ปลูกมะพร้าวบนเกาะสมุยลดลงเหลือประมาณเกือบพันไร่ เนื่องจากถูกเปลี่ยนเป็นที่อยู่อาศัยไปมาก
มะพร้าวเกาะสมุย เส้นทางจากอดีตสู่อาชีพของคนต่างถิ่น
มะพร้าวจากเกาะสมุยเคยเป็นพืชเศรษฐกิจหลักที่ชาวสวนขนส่งไปขายทางเรือถึงปากคลองตลาดกรุงเทพฯ แต่ปัจจุบันเปลี่ยนมาใช้การขนส่งทางรถที่รวดเร็วกว่าแทน แม้เกาะสมุยจะเปลี่ยนแปลงไปมาก แต่มะพร้าวก็ยังคงสร้างอาชีพให้กับคนต่างถิ่นที่ย้ายมาอยู่อาศัย ทั้งอาชีพเก็บมะพร้าวที่หล่นตามสวนไปขายในราคาลูกละสิบบาท และอาชีพรับจ้างสอยมะพร้าวที่ทำกันมานานกว่ายี่สิบปี รวมถึงทีมงานรับจ้างตัดแต่งยอดมะพร้าวตามรีสอร์ทและวิลล่าบนเกาะสมุย ซึ่งต้องปีนต้นมะพร้าวด้วยเทคนิคเฉพาะตัว ทั้งการไต่ขึ้นด้วยขา การใช้เชือกโยนข้ามระหว่างต้น และการโรยน้ำยาเกลือผสมสารกันแมลงเพื่อป้องกันด้วงและแมลงทำลายยอดมะพร้าว
วิถีกินอยู่และความผูกพันของคนเกาะสมุยที่ยังไม่เปลี่ยนแปลง
แม้เกาะสมุยจะเปลี่ยนแปลงไปมากจากความเจริญและการท่องเที่ยว แต่วิถีการกินอยู่ของคนพื้นที่ดั้งเดิมยังคงหลงเหลืออยู่ อย่างการตื่นเช้ามากินขนมจีนรสชาติแบบดั้งเดิมของเกาะสมุย หรือการนัดเพื่อนไปกินข้าวห่อริมหาดชาวบ้านที่ไม่พลุกพล่าน พร้อมเมนูพื้นบ้านอย่างมะพร้าวคั่วเครื่องแกงและควายคั่ว ความทรงจำเหล่านี้สะท้อนความผูกพันของคนเกาะสมุยกับทะเลและผืนแผ่นดินบ้านเกิด ซึ่งไม่ว่าโลกรอบตัวจะเปลี่ยนไปแค่ไหน คนเกาะสมุยแท้ก็ยังมีความสุขและภาคภูมิใจกับวิถีเดิมของตัวเองอยู่เสมอ
ติดตามเรื่องของคนเกาะสมุย ที่ว่ากันว่า ยังเหนียวแน่นในการดูแลวิถีความเป็นอยู่ของตนเอง และสวนมะพร้าวนั้นสร้างอาชีพให้กับคนต่างถิ่นอย่างไร ในรายการซีรีส์วิถีคน วันเสาร์ที่ 19 กันยายน 2569 เวลา 16.30 - 17.00 น. ทางไทยพีบีเอส
แท็กที่เกี่ยวข้อง
หลายคนรู้จัก เกาะสมุย ในฐานะเมืองท่องเที่ยวระดับโลกที่มีรีสอร์ตหรูและหาดทรายสวยงาม แต่ลึกลงไปกว่าภาพจำนั้น เกาะสมุยยังมีวิถีชีวิตดั้งเดิมของคนท้องถิ่นที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ทั้งเรื่องสวนมะพร้าว ทุ่งนา ประมงชายฝั่ง และความผูกพันกับผืนแผ่นดินที่คนสมุยแท้ยังรักษาไว้อย่างเหนียวแน่น
เกาะสมุย เกาะใหญ่อันดับสามของไทย ดินแดนต้นมะพร้าว
เกาะสมุยตั้งอยู่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นเกาะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับสามของประเทศไทย และยังเป็นเกาะที่มีต้นมะพร้าวมากที่สุดในประเทศไทยด้วย ต้นมะพร้าวถือเป็นสัญลักษณ์ของเกาะสมุยมาอย่างยาวนาน และยังคงเป็นเส้นทางอาชีพสำคัญของคนในพื้นที่จนถึงปัจจุบัน
มะพร้าว สร้างอาชีพให้กับคนต่างถิ่นมากมาย เช่น คนเก็บมะพร้าวหล่น จากโคราช, คนรับจ้างสอยมะพร้าว จาก กาฬสินธุ์ และ คนโหนเวหาท้าความตายรับจ้างตัดแต่งต้นมะพร้าว จากนครพนม ทุกคนที่ทำมาหากินกับมะพร้าวเกาะสมุยบอกว่า มะพร้าวมีบุญคุณกับพวกเขามากจึงรักและจะช่วยกันดูแลต้นมะพร้าวอย่างดี
วิถีชีวิตดั้งเดิมของคนเกาะสมุย ที่ยังหลงเหลือในเมืองท่องเที่ยวระดับโลก
แม้เกาะสมุยจะเป็นเมืองท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงระดับโลกและเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงมากมาย แต่คนสมุยแท้ยังคงหวงแหนและรักษาวิถีดั้งเดิมของตัวเองไว้พอสมควร อย่างพื้นที่ บ้านหินลาด ซึ่งเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านมีอาชีพทำสวนโดยเฉพาะสวนมะพร้าวและสวนผลไม้ท้องถิ่น มีการนำผลผลิตพื้นบ้านมาแขวนขายหน้าบ้านให้คนในพื้นที่ซื้อหากันถึงหน้าบ้านโดยไม่ต้องออกไปตลาด
บ้านโบราณเกาะสมุย สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นที่อยู่สบายโดยไม่พึ่งแอร์
หนึ่งในสิ่งที่ยังหลงเหลืออยู่บนเกาะสมุยคือบ้านเรือนเก่าแก่ดั้งเดิมแบบฉบับคนสมุย หลังคามุงกระเบื้อง ฝาไม้ ยกใต้ถุนสูง มีทางขึ้น 2ทางทั้งหน้าบ้านและหลังบ้าน ซึ่งเจ้าของบ้านเล่าว่าอาศัยอยู่ในบ้านแบบนี้เพราะลมเย็นสบายทั้งกลางวันและกลางคืน ไม่ต้องใช้เครื่องปรับอากาศ และไม่มีเสียงรบกวนจากภายนอก แม้ในยุคที่ความเจริญเข้ามามากขึ้นและหลายคนอยากปรับปรุงบ้านให้ทันสมัย แต่คนที่ยังอยู่ในบ้านโบราณเหล่านี้มองว่าหมู่บ้านของตนไม่ได้ล้าหลัง เพียงแต่เลือกที่จะไม่ไหลไปตามวัตถุนิยมจนเกินไป
ผลไม้ขึ้นชื่อของเกาะสมุย จากลางสาดถึงผลไม้พื้นบ้านหน้าบ้าน
ของขึ้นชื่อของเกาะสมุยอย่างหนึ่งที่คนภายนอกไม่ค่อยรู้จักคือ "ลางสาด" ผลไม้ที่มีเนื้อใสเปลือกบาง ซึ่งถือเป็นลางสาดหวานลิปะใหญ่ที่สุดของเกาะสมุย นอกจากนี้ตามสวนของคนเกาะสมุยยังมีการปลูกผลไม้พื้นบ้านหลากชนิดที่นำมาแขวนขายหน้าบ้านหรือขายตามสวน สะท้อนวิถีการทำมาหากินที่เรียบง่ายของคนในพื้นที่
ทุ่งนาผืนสุดท้ายของเกาะสมุย และวิถีเลี้ยงควายที่เหลือน้อยลงทุกวัน
บริเวณทุ่งหน้าเมืองบนเกาะสมุยเป็นทุ่งนาเก่าที่มีเนื้อที่กว่า 1,000 ไร่ กินพื้นที่ 2 ตำบล ในอดีตคนเกาะสมุยทำนากันเยอะจนไม่ต้องซื้อข้าวสาร แต่ปัจจุบันพื้นที่ส่วนใหญ่ตกไปอยู่ในมือนายทุน ทำให้เหลือนาข้าวผืนสุดท้ายเพียงไม่กี่แห่ง ส่วนควายที่เคยใช้ไถนาในอดีตก็แทบไม่มีให้เห็นแล้ว ปัจจุบันมีคนเลี้ยงควายไว้เพียงเพื่อกีฬาควายชน เพราะที่ดินสำหรับเลี้ยงควายบนเกาะสมุยเหลือน้อยลงไปมาก
อาชีพประมงชายฝั่งของเกาะสมุย ที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัย
นอกจากทำสวนและทำนา อาชีพดั้งเดิมของคนเกาะสมุยอีกอย่างคือประมงชายฝั่ง ซึ่งสืบทอดกันมาตั้งแต่รุ่นพ่อรุ่นแม่ แต่ปัจจุบันปริมาณสัตว์น้ำลดลงอย่างมาก จากที่เคยจับได้เป็นร้อยกิโลกรัมต่อวัน เหลือเพียงวันละไม่กี่กิโลกรัม หรือบางครั้งวางอวนนานถึง 15 วันก็ไม่ได้สัตว์น้ำแม้แต่ตัวเดียว สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของทะเลรอบเกาะสมุยตามยุคสมัย
สวนมะพร้าวอายุ 300 ปีบนเกาะสมุย มรดกจากรุ่นสู่รุ่น
หากพูดถึงเกาะสมุยก็คงหลีกเลี่ยงเรื่องสวนมะพร้าวไปไม่ได้ บนเกาะสมุยมีสวนมะพร้าวเก่าแก่อายุกว่า 300 ปี ต้นมะพร้าวที่มีความสูงมากกว่า 30 เมตรขึ้นไปถือเป็นสัญลักษณ์ของความแข็งแกร่งที่ยืนหยัดผ่านร้อนผ่านฝนผ่านพายุมาอย่างยาวนาน พันธุ์ที่โดดเด่นที่สุดของเกาะสมุยคือมะพร้าวสายพันธุ์เขียวใหญ่ ลูกใหญ่ ก้นแหลม น้ำหนักเยอะ ซึ่งเป็นพันธุ์ที่ถือว่าบุกเบิกของเกาะสมุยแท้ ในอดีตสวนมะพร้าวขนาดใหญ่แห่งหนึ่งเคยมีพื้นที่ถึง 20 ไร่ ปลูกมะพร้าวไร่ละ 25 ต้น แต่ปัจจุบันพื้นที่ปลูกมะพร้าวบนเกาะสมุยลดลงเหลือประมาณเกือบพันไร่ เนื่องจากถูกเปลี่ยนเป็นที่อยู่อาศัยไปมาก
มะพร้าวเกาะสมุย เส้นทางจากอดีตสู่อาชีพของคนต่างถิ่น
มะพร้าวจากเกาะสมุยเคยเป็นพืชเศรษฐกิจหลักที่ชาวสวนขนส่งไปขายทางเรือถึงปากคลองตลาดกรุงเทพฯ แต่ปัจจุบันเปลี่ยนมาใช้การขนส่งทางรถที่รวดเร็วกว่าแทน แม้เกาะสมุยจะเปลี่ยนแปลงไปมาก แต่มะพร้าวก็ยังคงสร้างอาชีพให้กับคนต่างถิ่นที่ย้ายมาอยู่อาศัย ทั้งอาชีพเก็บมะพร้าวที่หล่นตามสวนไปขายในราคาลูกละสิบบาท และอาชีพรับจ้างสอยมะพร้าวที่ทำกันมานานกว่ายี่สิบปี รวมถึงทีมงานรับจ้างตัดแต่งยอดมะพร้าวตามรีสอร์ทและวิลล่าบนเกาะสมุย ซึ่งต้องปีนต้นมะพร้าวด้วยเทคนิคเฉพาะตัว ทั้งการไต่ขึ้นด้วยขา การใช้เชือกโยนข้ามระหว่างต้น และการโรยน้ำยาเกลือผสมสารกันแมลงเพื่อป้องกันด้วงและแมลงทำลายยอดมะพร้าว
วิถีกินอยู่และความผูกพันของคนเกาะสมุยที่ยังไม่เปลี่ยนแปลง
แม้เกาะสมุยจะเปลี่ยนแปลงไปมากจากความเจริญและการท่องเที่ยว แต่วิถีการกินอยู่ของคนพื้นที่ดั้งเดิมยังคงหลงเหลืออยู่ อย่างการตื่นเช้ามากินขนมจีนรสชาติแบบดั้งเดิมของเกาะสมุย หรือการนัดเพื่อนไปกินข้าวห่อริมหาดชาวบ้านที่ไม่พลุกพล่าน พร้อมเมนูพื้นบ้านอย่างมะพร้าวคั่วเครื่องแกงและควายคั่ว ความทรงจำเหล่านี้สะท้อนความผูกพันของคนเกาะสมุยกับทะเลและผืนแผ่นดินบ้านเกิด ซึ่งไม่ว่าโลกรอบตัวจะเปลี่ยนไปแค่ไหน คนเกาะสมุยแท้ก็ยังมีความสุขและภาคภูมิใจกับวิถีเดิมของตัวเองอยู่เสมอ
ติดตามเรื่องของคนเกาะสมุย ที่ว่ากันว่า ยังเหนียวแน่นในการดูแลวิถีความเป็นอยู่ของตนเอง และสวนมะพร้าวนั้นสร้างอาชีพให้กับคนต่างถิ่นอย่างไร ในรายการซีรีส์วิถีคน วันเสาร์ที่ 19 กันยายน 2569 เวลา 16.30 - 17.00 น. ทางไทยพีบีเอส
