เอธิโอเปีย หลุดจากความสิ้นหวัง ?

ในความทรงจำของผู้คนจำนวนมาก เอธิโอเปียคือ ภาพแทนของความแห้งแล้ง อดอยาก และหิวโหย นั่นคือภาพจำของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงปี 1983-1985 ซึ่งเป็นช่วงที่เอธิโอเปียเผชิญกับวิกฤตขาดแคลนอาหารอย่างหนัก สถานการณ์ด้านมนุษยธรรมที่เลวร้ายที่สุดครั้งหนึ่งของศตวรรษที่ 20 ทำให้ผู้คนกว่า 1.2 ล้านเสียชีวิต แต่ประเทศที่เคยยากจนที่สุดในโลกเริ่มเปลี่ยน เมื่อเข้าสู่ช่วงทศวรรษ 2010 เมื่อการลงทุนหลั่งไหลเข้ามาที่นี่จนได้รับฉายาว่า China of Africa ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นหลังจากการก้าวผ่านความขัดแย้งระหว่างเชื้อชาติ จนกลายเป็นสงครามที่ยาวนาน แต่แม้จะยุติได้ เอธิโอเปียก็มีความท้าทายมากมายที่รออยู่

เอธิโอเปีย ประเทศที่รวมหลายชาติพันธุ์

เอธิโอเปียประกอบไปด้วยชาติพันธุ์น้อยใหญ่ที่มีภาษาและวัฒนธรรมหลากหลายมากมายแต่ละกลุ่มมีรกรากและถิ่นที่อยู่เฉพาะของตนเอง โดยมีชาติพันธุ์ใหญ่ 3 อันดับแรก:

Oromo (โอโรโม) - 34.4% ของประชากร (ใหญ่ที่สุด)

Amhara (อัมฮารา) - 27% ของประชากร

Tigray (ทีเกรย์) - 6.2% ของประชากร

แม้จะมีจำนวนประชากรน้อยแต่ ทีเกรย์ มีรกรากอยู่ทางตอนเหนือของประเทศมีความแข็งแกร่งมากที่สุดทั้งจากจำนวนของกองกำลังและความภาคภูมิใจในประวัติศาสตร์อันยาวนานของชาติพันธุ์ตนเองที่ย้อนไปได้ 2,000 ปีก่อนคริสตกาล แม้จะมีอำนาจปกครองตนเอง แต่ชาวทีเกรย์ต้องการเอกราช ไม่อยากขึ้นตรงต่อรัฐบาลกลาง นำมาสู่การก่อตั้งกลุ่มการเมืองและกองกำลังที่มีชื่อว่าแนวร่วมปลดปล่อยประชาชนทีเกรย์ในช่วงทศวรรษ 1960

แนวร่วมปลดปล่อยประชาชนทีเกรย์หรือ TPLF

แนวร่วมปลดปล่อยประชาชนทีเกรย์ถือกำเนิดขึ้นในช่วงที่เอธิโอเปียอยู่ภายใต้การปกครองของ ของเม็งกิสตู ไฮเล มาริอาม ผู้นำคณะเดิร์ก ซึ่งทำการโค่นล้มระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชและยึดอำนาจจากกษัตริย์ไฮเล เซลาสซี ที่1 คณะเดิร์กได้นำแนวคิดสังคมนิยมแบบ มาร์กซิสม์–เลนินนิสม์ มาใช้ในการบริหารประเทศอย่างเข้มข้น มีการใช้แนวคิดนารวม ที่ดินของเอกชนทั้งหมดถูกยึดมาเป็นของรัฐ ปราบปรามผู้เห็นต่างอย่างหนัก ผู้คนถูกทรมานและสังหารอย่างเหี้ยมโหด การกวาดล้างคนเห็นต่างทางแนวคิดเช่นนี้เรียกว่า ความสะพรึงแดง (Red Terror )

TPLF ร่วมกับชาติพันธุ์น้อยใหญ่ของประเทศจับอาวุธต่อสู้กับคณะเดิร์กซึ่งได้รับการสนับสนุนทางอาวุธและการทหารจาก สหภาพโซเวียตจนระเบิดเกิดกลายเป็นสงครามกลางเมือง ความขัดแย้งที่นำมาซึ่งโศกนาฏกรรมและความสูญเสียอย่างมหาศาลนี้ ยังถูกซ้ำเติมด้วยทุพภิกขภัย หรือภัยแล้งขั้นรุนแรงที่โหมกระหน่ำเอธิโอเปียอย่างหนัก ซึ่งจุดที่วิกฤตที่สุดคือภูมิภาคทีเกรย์

ความอดอยากถึงขีดสุด ในเอธิโอเปีย

วิกฤตภัยแล้ง และสงครามกลางเมืองทำให้ที่นี่กลายเป็นศูนย์กลางความอดอยากของประเทศ ช่วงเวลาที่ทุกข์ทนที่สุดคือระหว่าง 1983-1985 ความอดอยากทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่าหนึ่งล้านคน ภาพเด็กผอมโซจนเหลือแต่กระดูก ผืนดินแห้งผากเวิ้งว้าง และผู้คนที่หมดหวังจนต้องกินดินเพื่อประทังความหิว กลายเป็นภาพจำของเอธิโอเปียในช่วงนั้น สหประชาชาติระบุว่าเป็นช่วงเวลาที่เกิดสถานการณ์ด้านมลพิษธรรมที่เลวร้ายที่สุดครั้งหนึ่งของศตวรรษที่ 20

Human Rights Watch ระบุว่าโศกนาฏกรรมที่เกิดขึ้นไม่ได้เป็นผลมาจากภัยแล้งเพียงอย่างเดียวแต่ เกิดจากนโยบายของคณะเดิร์กที่ยึดพื้นที่ทำกินจากประชาชนรวมถึงการปิดล้อมภูมิภาคทีเกรย์เพื่อทำลายศัตรูอย่าง TPLF

สงครามกลางเมืองในเอธิโอเปียดำเนินอยู่เกือบ 3 ทศวรรษ เข้าสู่ปี 1991 การเมืองโลกก็ถึงคราวเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่และนำมาสู่การจบลงของคณะเดิร์ก

China of Africa ยุคใหม่ ของเอธิโอเปีย

แม้เอธิโอเปียจะมีความขัดแย้งทางการเมืองทั้งในบ้านและนอกบ้าน แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาดินแดนแห่งนี้ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยยะสำคัญ ภาพความอดอยากที่สหประชาชาติระบุว่า เป็นสถานการณ์มนุษยธรรมที่เลวร้ายที่สุดครั้งหนึ่งของศตวรรษที่ 20 กำลังเปลี่ยนไป ประเทศที่มีจำนวนประชากรกว่า 102 ล้านคน ในสายตาของนักลงทุน ถือเป็นตลาดใหญ่และมีอนาคต

เอธิโอเปียเริ่มประกาศแผนสิทธิให้ประโยชน์กับนักลงทุนตั้งแต่ช่วงต้นปี 2013 มีหลายประเทศเข้ามาลงทุน จนทำให้เศรษฐกิจที่นี่เติบโตเร็วที่สุดในภูมิภาค โดยเจ้าที่ใหญ่ที่สุด คือจีน

จีนและเอธิโอเปียร่วมลงทุนในหลายโครงการ รวมถึงการลงทุนในเขตการค้าที่ใหญ่ที่สุดในทวีปแอฟริกา ที่เรียกว่าเขตการค้าเสรีนานาชาติจิบูตี เอธิโอเปียซึ่งไม่มีทางออกสู่ทะเล เนื่องจากตั้งแต่สูญเสียเอริเทรียไป การส่งออกสินค้าไปจีนหรือตลาดโลกต้องทำผ่านประเทศจิบูตี จีนจึงให้เงินลงทุนกับเอธิโอเปียเพื่อสร้างทางรถไฟรวมถึงรถไฟฟ้าความเร็วสูงระยะทางกว่า 750 กิโลเมตร เชื่อมต่อเอธิโอเปียสู่จิบูตีซึ่งเป็นประเทศที่อยู่ริมฝั่งทะเลแดง

แต่จะดีกว่าหรือไม่ที่เอธิโอเปียจะมีทางออกทางทะเลของตนเอง

เพื่อพลิกภาพประเทศที่คนเคยกินดินเพื่อประทังชีวิต มาสู่ดินแดนที่มีอนาคตที่รุ่งเรือง เอธิโอเปียก็มีความท้าทายมากมายที่รออยู่

ติดตามได้ ในรายการ FLASHPOINT จุดร้อนโลก ตอน เอธิโอเปีย หลุดจากความสิ้นหวัง ? วันพุธที่ 19 พฤศจิกายน 2568 เวลา 21.30 - 21.55 น. ทางไทยพีบีเอส หรือรับชมย้อนหลังทุกตอน ทาง www.thaipbs.or.th/program/FlashPoint