วิถี "ควายขนของ" บ้านหมอเฒ่า ต.ช่องสะเดา อ.เมือง จ.กาญจนบุรี
"บ้านหมอเฒ่า" ต.ช่องสะเดา อ.เมือง จ.กาญจนบุรี ตั้งอยู่ตรงกลางระหว่างอุทยานแห่งชาติเอราวัณ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ
นายสมยศ นาคจีน ผู้ใหญ่บ้านหมอเฒ่า เล่าว่าธรรมชาติของที่นี่อุดมสมบูรณ์ มีทั้งภูเขาและแม่น้ำ คนบ้านหมอเฒ่าอาศัยแม่น้ำแควใหญ่เป็นแม่น้ำสำคัญในการอุปโภค คนที่นี่จึงมีอาชีพทำไร่ผสมผสาน ปลูกพืชผักผลไม้ เช่น มะเขือ, กล้วย, ส้มโอ และผักหวานป่า รวมถึงยังมีวิถีชีวิตที่เก่าแก่ คือ การเลี้ยงควาย ทั้งเลี้ยงบริเวณริมแม่น้ำแคว และเลี้ยงแบบควายปล่อยป่าชุมชน เมื่อถึงเวลาที่หิวควายก็จะเดินเข้ามาที่คอก คนที่นี่บางคนก็เตรียมเกลือเอาไว้ให้กิน เพราะควายจะชอบกินมาก นอกจากนั้นในปัจจุบันยังมีการเลี้ยงควายแบบขังคอกมากขึ้น โดยหน้าที่หลักของควายที่นี่ในสมัยก่อนนั้นก็คือ การขนไม้ไผ่ลงจากภูเขา แต่ในปัจจุบันเนื่องจากเป็นเขตอนุรักษ์ ทำให้การขนดังกล่าวต้องปรับเปลี่ยนมาขนในป่าชุมชนที่อยู่หลังบ้าน โดยวิธีการนี้ทำกันมาอย่างยาวนาน
ลุงสมกิจ พวงกุล (ลุงกร่อน) และ ป้าดวงจันทร์ เหมือนบัว (ป้าเม้ย) สองพี่น้องที่มีบ้านและคอกควายอยู่ใกล้กัน ลุงกับป้าเล่าว่า ควายของพวกเขาเป็นมรดกที่พ่อแม่มอบให้เมื่อครั้งแยกครอบครัว พี่น้องทุกคนยังเลี้ยงและขยายพันธุ์ ทำให้มีควายนับ 10 ตัว สำหรับขายเป็นรายได้ เพื่อจับจ่ายใช้สอยในครอบครัวและฝึกไว้ลากไม้ โดยอุปกรณ์สำคัญที่เอามาใช้กับควายของพวกเขา เรียกว่า "ไอ้เคิ้ด"
"ไอ้เคิ้ด" เป็นชื่อที่ชาวบ้านหมอเฒ่าใช้เรียก พาหนะที่ทำจากไม้ ไม่มีล้อ ลักษณะคล้ายเลื่อน มีความกว้างประมาณ 1 เมตร ยาวประมาณ 2.5 เมตร สามารถทำได้ทั้งผู้หญิงและผู้ชาย ใช้เวลาทำไม่เกิน 1 ชั่วโมง โดยไม่ต้องตอกตะปูแม้แต่ดอกเดียว ใช้เพียงลวด เชือกมัด และขันชะเนาะให้แน่นเท่านั้น เวลาใช้งานมักพ่วงกับ "สาลี่" ที่มีลักษณะคล้าย ๆ กับรถเข็น แต่ทำจากไม้
ทั้งสาลี่และไอ้เคิ้ด จะมาต่อเข้าด้วยกัน เมื่อชาวบ้านต้องการใช้ขนไม้หรือขนของจากภูเขา โดยใช้แรงควายลาก เรียกได้ว่าเป็นนวัตกรรมภูมิปัญญาชาวบ้านที่คิดค้นเอง ทำเอง ใช้เองมานับ 100 ปี ด้วยสภาพป่าชุมชนที่เป็นภูเขา เมื่อต้องขนไม้รวกมาใช้ในสวนและหาฟืนมาสุมไฟไล่แมลงให้ควาย ไอ้เคิ้ดจึงเป็นพาหนะที่เหมาะ และจึงยังจำเป็นสำหรับคนบ้านหมอเฒ่า เวลาใช้ไอ้เคิ้ดต้องดูแลป่าและดูแลควายด้วย โดยขนไม้แค่พอใช้งานเท่านั้น และไม่ขนมากเกิน เพื่อช่วยถนอมแรงให้ควาย
ติดตามในรายการซีรีส์วิถีคน วันจันทร์ที่ 11 ตุลาคม 2564 เวลา 17.30 - 18.00 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
ซีรีส์วิถีคน

วิถีบัวบึงบอระเพ็ด ต.ทับกฤช อ.ชุมแสง จ.นครสวรรค์
2 ส.ค. 64
วิถีที่เปลี่ยนไปของโอรังอัสลี บ้านในหลง ต.แม่หวาด อ.ธารโต จ.ยะลา
9 ส.ค. 64
วิถีคนเกาะหมาก ต.เกาะหมาก อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง
16 ส.ค. 64
วิถีเรือรับจ้างคลองปากน้ำ ต.ปากน้ำ อ.เมือง จ.ชุมพร
23 ส.ค. 64
วิถีเขื่อนแก่งกระจาน ต.แก่งกระจาน อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี
30 ส.ค. 64
วิถีใบไม้ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
6 ก.ย. 64
วิถีคนตีผึ้งป่า ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
13 ก.ย. 64
วิถีคนบ้านเอียก ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
20 ก.ย. 64
วิถีเกษตรแบ่งปัน "เป็ดไล่ทุ่ง" ต.ลาดหลุมแก้ว อ.ลาดหลุมแก้ว จ.ปทุมธานี
27 ก.ย. 64
วิถีรถถีบ (จักรยาน) บ้านโคก อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี
4 ต.ค. 64
วิถี "ควายขนของ" บ้านหมอเฒ่า ต.ช่องสะเดา อ.เมือง จ.กาญจนบุรี
11 ต.ค. 64
วิถีคนเกาะยาว ต.เกาะยาวน้อย อ.เกาะยาว จ.พังงา
18 ต.ค. 64
วิถีคนเก็บลูกชก ต.บางเตย อ.เมือง จ.พังงา
25 ต.ค. 64
วิถีคนหากั้ง บ้านบากันเคย ต.ตันหยงโป อ.เมือง จ.สตูล
1 พ.ย. 64
วิถีรวมใจ บ้านวังใหม่ ต.วังท่าช้าง อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี
8 พ.ย. 64
วิถี "สวนดั้งเดิม" คลองบางประทุน เขตจอมทอง กทม.
15 พ.ย. 64
วิถีคนเก็บเมล็ดพันธุ์ ต.ห้วยเขย่ง อ.ทองผาภูมิ จ.กาญจนบุรี
22 พ.ย. 64
วิถีหน้าฝนคนหันคา อ.หันคา จ.ชัยนาท
29 พ.ย. 64
วิถีคนกุยบุรี อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์
6 ธ.ค. 64
วิถีคนเปียงก่อ อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน
13 ธ.ค. 64
วิถีคนและดอกไม้ บ้านห้วยสำราญ ต.หนองไฮ อ.เมือง จ.อุดรธานี
20 ธ.ค. 64
วิถีหมู่บ้านผ้าไหม บ้านดอนมะเกลือ ต.หนองคู อ.บ้านแท่น จ.ชัยภูมิ
27 ธ.ค. 64
วิถีคน วิถีป่า
2 ม.ค. 65
วิถีคนเลี้ยงวัว - ควาย
9 ม.ค. 65
วิถีคนกับสายน้ำ
16 ม.ค. 65
วิถีคนหนองกลับ ต.หนองกลับ อ.สวรรคโลก จ.สุโขทัย
11 ก.ค. 65
วิถีคนภูเก็ตบ้านไม้ขาว อ.ถลาง จ.ภูเก็ต
18 ก.ค. 65
วิถีคนกะบกเตี้ย อ.เนินขาม จ.ชัยนาท
25 ก.ค. 65
วิถีฤๅษีบ้านมอตะหลั่ว ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
1 ส.ค. 65
วิถีคนกลางป่า ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
8 ส.ค. 65
ซีรีส์วิถีคน

วิถีบัวบึงบอระเพ็ด ต.ทับกฤช อ.ชุมแสง จ.นครสวรรค์
2 ส.ค. 64
วิถีที่เปลี่ยนไปของโอรังอัสลี บ้านในหลง ต.แม่หวาด อ.ธารโต จ.ยะลา
9 ส.ค. 64
วิถีคนเกาะหมาก ต.เกาะหมาก อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง
16 ส.ค. 64
วิถีเรือรับจ้างคลองปากน้ำ ต.ปากน้ำ อ.เมือง จ.ชุมพร
23 ส.ค. 64
วิถีเขื่อนแก่งกระจาน ต.แก่งกระจาน อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี
30 ส.ค. 64
วิถีใบไม้ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
6 ก.ย. 64
วิถีคนตีผึ้งป่า ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
13 ก.ย. 64
วิถีคนบ้านเอียก ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
20 ก.ย. 64
วิถีเกษตรแบ่งปัน "เป็ดไล่ทุ่ง" ต.ลาดหลุมแก้ว อ.ลาดหลุมแก้ว จ.ปทุมธานี
27 ก.ย. 64
วิถีรถถีบ (จักรยาน) บ้านโคก อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี
4 ต.ค. 64
วิถี "ควายขนของ" บ้านหมอเฒ่า ต.ช่องสะเดา อ.เมือง จ.กาญจนบุรี
11 ต.ค. 64
วิถีคนเกาะยาว ต.เกาะยาวน้อย อ.เกาะยาว จ.พังงา
18 ต.ค. 64
วิถีคนเก็บลูกชก ต.บางเตย อ.เมือง จ.พังงา
25 ต.ค. 64
วิถีคนหากั้ง บ้านบากันเคย ต.ตันหยงโป อ.เมือง จ.สตูล
1 พ.ย. 64
วิถีรวมใจ บ้านวังใหม่ ต.วังท่าช้าง อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี
8 พ.ย. 64
วิถี "สวนดั้งเดิม" คลองบางประทุน เขตจอมทอง กทม.
15 พ.ย. 64
วิถีคนเก็บเมล็ดพันธุ์ ต.ห้วยเขย่ง อ.ทองผาภูมิ จ.กาญจนบุรี
22 พ.ย. 64
วิถีหน้าฝนคนหันคา อ.หันคา จ.ชัยนาท
29 พ.ย. 64
วิถีคนกุยบุรี อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์
6 ธ.ค. 64
วิถีคนเปียงก่อ อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน
13 ธ.ค. 64
วิถีคนและดอกไม้ บ้านห้วยสำราญ ต.หนองไฮ อ.เมือง จ.อุดรธานี
20 ธ.ค. 64
วิถีหมู่บ้านผ้าไหม บ้านดอนมะเกลือ ต.หนองคู อ.บ้านแท่น จ.ชัยภูมิ
27 ธ.ค. 64
วิถีคน วิถีป่า
2 ม.ค. 65
วิถีคนเลี้ยงวัว - ควาย
9 ม.ค. 65
วิถีคนกับสายน้ำ
16 ม.ค. 65
วิถีคนหนองกลับ ต.หนองกลับ อ.สวรรคโลก จ.สุโขทัย
11 ก.ค. 65
วิถีคนภูเก็ตบ้านไม้ขาว อ.ถลาง จ.ภูเก็ต
18 ก.ค. 65
วิถีคนกะบกเตี้ย อ.เนินขาม จ.ชัยนาท
25 ก.ค. 65
วิถีฤๅษีบ้านมอตะหลั่ว ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
1 ส.ค. 65
วิถีคนกลางป่า ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
8 ส.ค. 65









