วิถีคนกับสายน้ำ
แม่น้ำสะแกกรัง ตำบลอุทัยใหม่ อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี มีชุมชนชาวแพที่มีวิถีชีวิตผูกพันสายน้ำแห่งนี้ ชาวแพมีอาชีพทำประมงน้ำจืด เลี้ยงปลาในกระชัง เช่น ปลาสวาย, ปลาแรด และปลาเทโพ นอกจากนี้ชาวแพก็ยังจับปลาจากในแม่น้ำสะแกกรัง หรือแหล่งน้ำอื่น ๆ มาทำเป็นปลาแห้ง, ปลาเค็ม แล้วนำไปขายในตลาด เป็นรายได้ให้กับครอบครัว นอกจากนั้นยังมีการปลูกพืชผักลอยน้ำ เช่น เตย เป็นต้น เรือนแพเป็นทั้งบ้านอันอบอุ่นและที่ทำมาหากินเลี้ยงชีพของชาวบ้าน ความเป็นอยู่ของคนที่นี่สงบสุข เรียบง่าย สามารถพึ่งพาอาศัยกันได้ทุกเรื่อง คนดังของที่นี่มีหลายคน เช่น
คนที่ 1 "ป้าแต๋วปลาย่างรมควัน" นางศรีวภา วิบูรณ์รัตน์ หรือ ป้าแต๋ว อายุ 65 ปี หนึ่งในชุมชนชาวแพแม่น้ำสะแกกรังที่อาศัยสายน้ำแห่งนี้เลี้ยงชีวิตมายาวนาน ยังคงดำเนินวิถีชีวิตย่างปลาด้วยข่าไม้ย่างปลาแบบโบราณในเรือน เป็นการสืบสานภูมิปัญญาแปรรูปปลาจากรุ่นสู่รุ่น กรรมวิธีการทำต้องอาศัยความเชี่ยวชาญ ใช้ปลาเนื้ออ่อน, ปลาเกร็ด, ปลาดุก, ปลาช่อน ข่าย่างปลามีขนาดกว้าง 3 ศอก ยาว 10 ศอก (1.5 x 5 เมตร ) ทำจากไม้ย่างปูพื้น ใช้สังกะสีกรุไม้กระดานรอบ ๆ ก่อน เอาดินละเอียดใส่พื้นข่าให้แน่นและหนา ใช้ขี้เลื่อยไม้เป็นเชื้อเพลิงในการย่าง โดยนำปลาวางลงบนตะแกรง ใช้เสื่อลำแพนสานจากไม้ไผ่คลุมปิดทับ ย่างด้วยไฟอ่อนไปเรื่อย ๆ นาน 3 - 4 วัน จนเนื้อปลาแห้ง เบากรอบ แต่ระหว่างนั้นให้กลับปลาเพื่อจะได้สุก และสีเสมอกัน
คนที่ 2 "ป้าเทือง ผู้เสียสละแพให้กับนกกวัก" ประเทือง แจ่มโต หรือ ป้าเทือง อาศัยอยู่ในเรือนแพตั้งแต่กำเนิด คุ้นเคยกับธรรมชาติรอบ ๆ ตัว มีความผูกพันกับสายน้ำและสัตว์ในธรรมชาติ อย่างครอบครัวนกกวัก ป้าเทืองแบ่งแพให้อยู่อาศัย 1 แพ เรือนแพที่อยู่อาศัยของชาวบ้านที่นี่ต้องซ่อมทุก ๆ 4 ปี การซ่อมแซมแพนี้เป็นความสามารถเฉพาะตัว ต้องอาศัยคนที่เชี่ยวชาญ ความรู้การซ่อมแพเป็นภูมิปัญญาที่ส่งต่อกันรุ่นต่อรุ่น ในส่วนของวัสดุที่เป็นไม้ ที่นำมาสร้างและซ่อมแซมเรือนแพก็มีมูลค่าสูงขึ้นเรื่อย ๆ จนอาจพูดได้ว่าค่าใช้จ่ายในการใช้ชีวิตอยู่บนเรือนแพนั้นแพงกว่าที่จะขึ้นไปใช้ชีวิตอยู่บนบก สาเหตุนี้ทำให้ชาวเรือนแพบางส่วนย้ายขึ้นไปอยู่บนบกกันมากขึ้น ปัจจุบันนี้มีการคุมกำเนิดเรือนแพไม่ให้มีการสร้างเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจจะเป็นการสิ้นสุดของชุมชนเรือนแพที่ใหญ่ที่สุดของประเทศไทยในอนาคต
ที่วัดเกริน ตำบลบางกะดี อำเภอเมือง จังหวัดปทุมธานี มีชุมชนคนเรืออาศัยอยู่บนเรือประมาณ 8 ครอบครัว อาศัยริมแม่น้ำนี้มานานกว่า 30 ปี โดยได้รับอนุญาตจากเจ้าอาวาสที่วัดแห่งนี้ ทั้ง 8 ครอบครัวนี้สนิทสนมกันเป็นอย่างดี เพราะอยู่ร่วมกันมานาน เวลาที่วัดมีงานอะไร ทั้ง 8 ครอบครัวก็จะร่วมมือกันช่วยเหลือ
ทุกครอบครัวประกอบอาชีพรับจ้างขนทรายโดยใช้เรือที่เรียกว่า "เรือโป๊ะ" เป็นสถานที่บรรทุกทราย และเรือโยง ใช้เป็นเรือที่ไว้ลากจูงเรือโป๊ะอีกทีหนึ่ง คนที่ขับเรือโยงนั้นเรียกกันว่า นายท้ายเรือ ซึ่งต้องเป็นผู้มีความชำนาญในการขับเรือและลากจูงเรือ นอกจากนั้นต้องมีความรู้ในเรื่องกระแสน้ำ เนื่องจากบนเรือไม่มีไฟฟ้า การติดต่อสื่อสารจึงใช้วิทยุสื่อสารในการติดต่อ ทุกครั้งที่จะขนทรายต้องไปเอาทรายที่จังหวัดอ่างทอง ซึ่งใช้เวลาเดินทางจากบ้านไปเป็นระยะเวลา 12 - 13 ชั่วโมง เพราะฉะนั้นเรือแต่ละลำจะมีพื้นที่สำหรับกินนอนอยู่บนเรือ
หลังจากได้ทรายที่จังหวัดอ่างทอง มาเต็มลำเรือ ขาล่องกลับมาที่จังหวัดปทุมธานีนั้น จะใช้เวลามากกว่าขาไปเพราะเรือหนัก บางครั้งติดกระแสน้ำลงของแต่ละวัน ทำให้ต้องพักเรือในระหว่างทาง แต่สำหรับคนขนทรายแล้วเป็นความเบิกบานใจเพราะการจอดพักก็อาจจะได้กินก๋วยเตี๋ยวเรือที่ขับผ่านมา หรือ ข้าวโพดคั่วที่ขับเรือผ่านมาขาย เป็นความสุขอย่างหนึ่งนอกจากนี้วิวทิวทัศน์ที่ได้เห็นริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะช่วงจังหวัดอยุธยานั้น ซึ่งมีโบราณสถานที่เก่าแก่มากมาย ยิ่งเป็นรางวัลการเดินทางที่แสนเหนื่อยของพวกเขา ที่แม้คนมีเงินมากมายอาจจะไม่มีโอกาสได้พบเจอ
ติดตามในรายการซีรีส์วิถีคน วันอาทิตย์ที่ 16 มกราคม 2565 เวลา 21.10 - 22.00 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
ซีรีส์วิถีคน

วิถีบัวบึงบอระเพ็ด ต.ทับกฤช อ.ชุมแสง จ.นครสวรรค์
2 ส.ค. 64
วิถีที่เปลี่ยนไปของโอรังอัสลี บ้านในหลง ต.แม่หวาด อ.ธารโต จ.ยะลา
9 ส.ค. 64
วิถีคนเกาะหมาก ต.เกาะหมาก อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง
16 ส.ค. 64
วิถีเรือรับจ้างคลองปากน้ำ ต.ปากน้ำ อ.เมือง จ.ชุมพร
23 ส.ค. 64
วิถีเขื่อนแก่งกระจาน ต.แก่งกระจาน อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี
30 ส.ค. 64
วิถีใบไม้ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
6 ก.ย. 64
วิถีคนตีผึ้งป่า ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
13 ก.ย. 64
วิถีคนบ้านเอียก ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
20 ก.ย. 64
วิถีเกษตรแบ่งปัน "เป็ดไล่ทุ่ง" ต.ลาดหลุมแก้ว อ.ลาดหลุมแก้ว จ.ปทุมธานี
27 ก.ย. 64
วิถีรถถีบ (จักรยาน) บ้านโคก อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี
4 ต.ค. 64
วิถี "ควายขนของ" บ้านหมอเฒ่า ต.ช่องสะเดา อ.เมือง จ.กาญจนบุรี
11 ต.ค. 64
วิถีคนเกาะยาว ต.เกาะยาวน้อย อ.เกาะยาว จ.พังงา
18 ต.ค. 64
วิถีคนเก็บลูกชก ต.บางเตย อ.เมือง จ.พังงา
25 ต.ค. 64
วิถีคนหากั้ง บ้านบากันเคย ต.ตันหยงโป อ.เมือง จ.สตูล
1 พ.ย. 64
วิถีรวมใจ บ้านวังใหม่ ต.วังท่าช้าง อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี
8 พ.ย. 64
วิถี "สวนดั้งเดิม" คลองบางประทุน เขตจอมทอง กทม.
15 พ.ย. 64
วิถีคนเก็บเมล็ดพันธุ์ ต.ห้วยเขย่ง อ.ทองผาภูมิ จ.กาญจนบุรี
22 พ.ย. 64
วิถีหน้าฝนคนหันคา อ.หันคา จ.ชัยนาท
29 พ.ย. 64
วิถีคนกุยบุรี อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์
6 ธ.ค. 64
วิถีคนเปียงก่อ อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน
13 ธ.ค. 64
วิถีคนและดอกไม้ บ้านห้วยสำราญ ต.หนองไฮ อ.เมือง จ.อุดรธานี
20 ธ.ค. 64
วิถีหมู่บ้านผ้าไหม บ้านดอนมะเกลือ ต.หนองคู อ.บ้านแท่น จ.ชัยภูมิ
27 ธ.ค. 64
วิถีคน วิถีป่า
2 ม.ค. 65
วิถีคนเลี้ยงวัว - ควาย
9 ม.ค. 65
วิถีคนกับสายน้ำ
16 ม.ค. 65
วิถีคนหนองกลับ ต.หนองกลับ อ.สวรรคโลก จ.สุโขทัย
11 ก.ค. 65
วิถีคนภูเก็ตบ้านไม้ขาว อ.ถลาง จ.ภูเก็ต
18 ก.ค. 65
วิถีคนกะบกเตี้ย อ.เนินขาม จ.ชัยนาท
25 ก.ค. 65
วิถีฤๅษีบ้านมอตะหลั่ว ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
1 ส.ค. 65
วิถีคนกลางป่า ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
8 ส.ค. 65
ซีรีส์วิถีคน

วิถีบัวบึงบอระเพ็ด ต.ทับกฤช อ.ชุมแสง จ.นครสวรรค์
2 ส.ค. 64
วิถีที่เปลี่ยนไปของโอรังอัสลี บ้านในหลง ต.แม่หวาด อ.ธารโต จ.ยะลา
9 ส.ค. 64
วิถีคนเกาะหมาก ต.เกาะหมาก อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง
16 ส.ค. 64
วิถีเรือรับจ้างคลองปากน้ำ ต.ปากน้ำ อ.เมือง จ.ชุมพร
23 ส.ค. 64
วิถีเขื่อนแก่งกระจาน ต.แก่งกระจาน อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี
30 ส.ค. 64
วิถีใบไม้ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน
6 ก.ย. 64
วิถีคนตีผึ้งป่า ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
13 ก.ย. 64
วิถีคนบ้านเอียก ต.สันป่ายาง อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
20 ก.ย. 64
วิถีเกษตรแบ่งปัน "เป็ดไล่ทุ่ง" ต.ลาดหลุมแก้ว อ.ลาดหลุมแก้ว จ.ปทุมธานี
27 ก.ย. 64
วิถีรถถีบ (จักรยาน) บ้านโคก อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี
4 ต.ค. 64
วิถี "ควายขนของ" บ้านหมอเฒ่า ต.ช่องสะเดา อ.เมือง จ.กาญจนบุรี
11 ต.ค. 64
วิถีคนเกาะยาว ต.เกาะยาวน้อย อ.เกาะยาว จ.พังงา
18 ต.ค. 64
วิถีคนเก็บลูกชก ต.บางเตย อ.เมือง จ.พังงา
25 ต.ค. 64
วิถีคนหากั้ง บ้านบากันเคย ต.ตันหยงโป อ.เมือง จ.สตูล
1 พ.ย. 64
วิถีรวมใจ บ้านวังใหม่ ต.วังท่าช้าง อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี
8 พ.ย. 64
วิถี "สวนดั้งเดิม" คลองบางประทุน เขตจอมทอง กทม.
15 พ.ย. 64
วิถีคนเก็บเมล็ดพันธุ์ ต.ห้วยเขย่ง อ.ทองผาภูมิ จ.กาญจนบุรี
22 พ.ย. 64
วิถีหน้าฝนคนหันคา อ.หันคา จ.ชัยนาท
29 พ.ย. 64
วิถีคนกุยบุรี อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์
6 ธ.ค. 64
วิถีคนเปียงก่อ อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน
13 ธ.ค. 64
วิถีคนและดอกไม้ บ้านห้วยสำราญ ต.หนองไฮ อ.เมือง จ.อุดรธานี
20 ธ.ค. 64
วิถีหมู่บ้านผ้าไหม บ้านดอนมะเกลือ ต.หนองคู อ.บ้านแท่น จ.ชัยภูมิ
27 ธ.ค. 64
วิถีคน วิถีป่า
2 ม.ค. 65
วิถีคนเลี้ยงวัว - ควาย
9 ม.ค. 65
วิถีคนกับสายน้ำ
16 ม.ค. 65
วิถีคนหนองกลับ ต.หนองกลับ อ.สวรรคโลก จ.สุโขทัย
11 ก.ค. 65
วิถีคนภูเก็ตบ้านไม้ขาว อ.ถลาง จ.ภูเก็ต
18 ก.ค. 65
วิถีคนกะบกเตี้ย อ.เนินขาม จ.ชัยนาท
25 ก.ค. 65
วิถีฤๅษีบ้านมอตะหลั่ว ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
1 ส.ค. 65
วิถีคนกลางป่า ต.แม่จัน อ.อุ้มผาง จ.ตาก
8 ส.ค. 65









