decode Thai PBS
Futurism
  • Journalism
  • Education
  • Sustainability
  • Workers/Economy
  • Human Rights
Democracy
  • Crack Politics
  • Peaceful
Conflict Resolution
  • Justice
  • Environment
  • Inequality
  • Welfare state
  • New World Order
Life Matters
  • Gender & Sexuality
  • Human & Society
  • Play Read
  • Young Spirit
Media
  • Documentary
เข้าสู่ระบบ
decode Thai PBS
    • ดูทั้งหมด
    • Journalism
    • Education
    • Sustainability
    • Workers/Economy
    • Human Rights
    • ดูทั้งหมด
    • Crack Politics
    • Peaceful
    • ดูทั้งหมด
    • Justice
    • Environment
    • Inequality
    • Welfare state
    • New World Order
    • ดูทั้งหมด
    • Gender & Sexuality
    • Human & Society
    • Play Read
    • Young Spirit
    • ดูทั้งหมด
    • Documentary

ขนาดตัวอักษร

decode Thai PBS

สำนักเครือข่ายสื่อสาธารณะ

องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (Thai PBS)

PRIVACY POLICY / TERM OF USE

รู้จัก DE/CODE

De/Code คือใครติดต่อเรา

Follow DE/CODE

Copyright © 2026 Decode Thai PBS. All rights reserved.

accessibility

ขนาดตัวอักษร
ระยะห่างข้อความ
ปรับสีสำหรับตาบอดสี
หลังซองบรรจุเมล็ดพันธุ์ UPOV 1991 เกษตรกรมีสิทธิไหม?
Economy

หลังซองบรรจุเมล็ดพันธุ์ UPOV 1991 เกษตรกรมีสิทธิไหม?

ณัฐณิชา มีนาภาณัฐณิชา มีนาภา20 พ.ย. 2569 14:22
Share on

โครงสร้างเกษตรของบ้านเรา มันเต็มไปด้วยเกษตรกรรายย่อย …..

หลังการเจรจาการค้าเสรีไทย-ยุโรป (FTA THAI-EU)  สิ้นสุดลงไปในต้นเดือนตุลาคมที่ผ่านมา รัฐบาลไทยยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจนเกี่ยวกับการปรับแก้กฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืชของไทย ให้เป็นไปตามเงื่อนไขของภาคีอนุสัญญา UPOV 1991 ว่าด้วยการคุ้มครองลิขสิทธิ์พืชใหม่ให้กับนักปรับปรุงพันธุ์ ขยายระยะเวลาสิทธิบัตรผูกขาดพันธุ์พืช คุ้มครองลิขสิทธิ์ตั้งแต่เมล็ดพันธุ์ ไปสู่ผลผลิตและผลิตภัณฑ์ ซึ่งอาจทำให้สายพันธุ์พืชที่กลายพันธุ์กลายเป็นทรัพย์สินของบริษัทเมล็ดพันธุ์ แม้จะเป็นการผสมข้ามสายพันธุ์โดยธรรมชาติ ก็อาจเสี่ยงต่อความผิดทางกฎหมาย

พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 เกิดมาเพื่อคุ้มครอง 3 สิ่ง คือนักปรับปรุงพันธุ์ สิทธิเกษตรกร สุดท้ายคือชุมชนและอธิปไตยของรัฐเหนือทรัพยากรพันธุกรรม แตกต่างกับรายละเอียดของ UPOV 1991 ผูกขาดการคุ้มครองสิทธิให้กับนักปรับปรุงพันธุ์ ลดทอนสิทธิเกษตรกร

ข้อมูลจาก ปรกชล อู๋ทรัพย์ ผู้อำนวยการมูลนิธิชีววิถี (BioThai) ระบุว่าประเทศสมาชิกองค์การการค้าโลก (WTO) สามารถกำหนดประเภทการคุ้มครองพันธุ์พืชมี 3 รูปแบบ ตามที่องค์การการค้าเปิดกว้างไว้ให้แต่ละประเทศมีการคุ้มครองพันธุ์พืชให้เหมาะสม

1. แบบจดสิทธิบัตร เพื่อคุ้มครองลิขสิทธิ์การประโยชน์จากพันธุ์พืชหนึ่ง

2. แบบ Sui generis คือรูปแบบการคุ้มครองพันธุ์พืช ที่ออกแบบกฎเกณฑ์และการตีความเฉพาะตัว 

3. แบบผสมผสานระหว่างสองประเภทข้างต้น

พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ของประเทศไทย เป็นการคุ้มครองแบบ Sui generis โดยกำหนดไว้ว่าเกษตรกรยังคงสิทธิการเก็บเมล็ดพันธุ์ คัดเลือกและพัฒนาสายพันธุ์ตามวิถีเดิมที่เคยเป็นมา ในขณะเดียวกันก็มีกลไกคุ้มครองผู้ปรับปรุงพันธุ์และแนวทางจัดสรรผลประโยชน์ เพื่อไม่ให้เกิดการผูกขาดสิทธิและผลประโยชน์กับผู้ประกอบการธุรกิจเมล็ดพันธุ์

อนุสัญญาคุ้มครองพันธุ์พืชถูกพูดถึงทั้งการเจรจาการค้าเสรี ในแง่ของการขอให้ไทยปรับแก้กฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืช และก่อนหน้านั้นคือการตกลงการค้า CPTPP ที่มีข้อเสนอให้ไทยเข้าร่วมอนุสัญญา UPOV 1991 แต่ถึงอย่างนั้น ไทยก็ยังไม่มีทิศทางเข้าร่วมภาคีในตลอดหลายปีที่ผ่านมา 

แต่หากวิเคราะห์ท่าทีของกระทรวงเกษตรฯ ที่มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นการปรับแก้ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืชในเดือนที่ผ่านมา โดยเป็นครั้งที่ 2 ที่มีการเปิดรับฟังความคิดเห็น (เป็นการเปิดรับฟังความคิดเห็นโดยไม่มีร่างกฎหมายปรับแก้ เพื่อประกอบการให้ความเห็น) แต่ด้วยกลุ่มผู้แทนที่เข้าไปแสดงความคิดเห็น เป็นนักวิชาการและนักปรับปรุงพันธุ์จากภาคเอกชน จึงเกิดคำถามขึ้นว่าการแก้ไข พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืชครั้งนี้ ไม่มี เสียงของเกษตรกรเข้าไปร่วมแสดงความเห็น

ปรกชลยกตัวอย่างข้อถกเถียงสำคัญอย่าง ‘การเก็บเมล็ดพันธุ์’ ของเกษตรกร ที่สามารถเก็บเพื่อการบริโภคในครัวเรือน แต่ไม่สามารถเก็บเมล็ดพันธุ์เพื่อจำหน่ายต่อหรือปรับปรุงพันธุ์ได้ กระทบกับพันธุ์พืชไร่ พืชและไม้ผลเศรษฐกิจ พืชผักสมุนไพร ไม้ดอกไม้ประดับและไม้ป่า 

แม้จะมีข้อยกเว้นให้กับเกษตรกรอย่างธัญพืชเมล็ดเล็ก เช่นพืชจำพวกถั่วที่เกษตรกรพอจะสามารถเก็บได้ แต่สำหรับไทย ข้อยกเว้นนั้นกลับไม่รวมถึงพันธุ์ข้าว ที่เป็นรายได้ของเกษตรกรรายย่อยจำนวนมากในประเทศ เพราะในสมัยที่มีการเจรจา CPTPP คณะกรรมการฯ พิจารณาข้อตกลงการค้า ได้มีการสอบถามรายละเอียดข้อยกเว้นดังกล่าวไปยัง UPOV Council และได้รับการตอบกลับว่า พันธุ์ข้าวไม่ได้อยู่ในข้อยกเว้นให้เกษตรกรเก็บพันธุ์ไปปลูกต่อได้

โอกาสของใคร ในเมื่อเกษตรกรถูกลิดรอนสิทธิ

เกษตรกรรายย่อย ที่ อุบล อยู่หว้า เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกจากภาคอีสานกล่าวถึงนั้น คือเกษตรกรกลุ่มใหญ่ที่เป็นแรงสำคัญของระบบเกษตรในประเทศ ล้วนแล้วแต่มีดินแปลงเล็ก เมล็ดพันธุ์ใดเก็บได้ง่าย ก็เก็บพันธุ์เองเพื่อใช้ในรอบปลูกถัดไป จากกฎหมายที่มีความประนีประนอมระหว่างกลุ่มนักปรับปรุงพันธุ์และเกษตรกร ว่าเกษตรกรสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์และขยายพันธุ์ไว้ได้ไม่เกิน 3 เท่าของที่เกษตรกรซื้อ แต่หากกฎหมายเปลี่ยนไปตามอนุสัญญา UPOV 1991 นั้น หลังซองบรรจุเมล็ดพันธุ์จะมาพร้อมกับเงื่อนไขที่อาจทำให้เกษตรกรทำผิดกฎหมาย จากการเก็บพันธุ์พืชไปเพาะปลูกต่อตามวิถีที่เคยทำเป็นปกติ  

แม้อนุสัญญาคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ จะเปิดโอกาสในการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์พืช เป็นผลดีทั้งโอกาสทางเศรษฐกิจและการพัฒนาพันธุ์พืชอย่างมีประสิทธิภาพ แต่ชีวิตเกษตรกรกลับอยู่ตรงกันข้ามกับโอกาสการพัฒนาครั้งนี้ และเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจากการปรับแก้กฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืช อุบลกล่าวในฐานะผู้ที่ในระบบเกษตรว่า การจดสิทธิบัตรคุ้มครองพันธุ์พืชเหมาะกับประเทศอุตสาหกรรมใหญ่ และมีเครือข่ายภาคการเกษตรที่เข้มแข็ง ไม่ผูกขาดการแข่งขัน แต่ไม่มีอะไรที่คิดไว้สำหรับเกษตรในภูมิภาคที่เต็มไปด้วยเกษตรกรรายย่อย และอุตสาหกรรมเมล็ดพันธุ์ที่สามารถนับนิ้วได้ว่ามีอยู่กี่แห่งในประเทศ

“สิทธิของนักปรับปรุงพันธุ์มีอยู่แล้ว แต่เขาต้องการคุ้มครองที่มากไปกว่านั้นอีก นี่คือการขยายสิทธิให้ผูกขาดอยู่กับนักปรับปรุงพันธุ์”

แม้เกษตกรจะซื้อเมล็ดพันธุ์ไปแล้ว สิทธิในพันธุกรรมพืชยังเป็นของนักปรับปรุงพันธุ์ จะไม่สามารถคัดเลือกไปพัฒนาพันธุ์ ไปเพาะปลูกต่อเพื่อไปจำหน่ายไม่ได้ บริษัทที่เป็นเจ้าของสิทธิบัตร สามารถไปเก็บค่าสิทธิบัตรจากผลิตภัณฑ์ที่แปรรูป เรียกได้ว่าบริษัทเมล็ดพันธุ์ได้รับผลประโยชน์จากสิทธิบัตร ตั้งแต่เป็นเมล็ดพันธุ์จนไปถึงการไล่ตามเก็บผลิตภัณฑ์ที่ใช้ผลผลิตจากพันธุ์พืชนั้น ๆ 

ปรกชลกล่าวเพิ่มเติมว่า การจดสิทธิบัตรพันธุ์พืชใหม่ ไม่จำเป็นต้องแจ้งแหล่งที่มาของพันธุ์เดิมที่นำมาพัฒนา นอกเหนือจากการที่กลุ่มทุนสามารถนำทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านพันธุกรรมพืช แอบอ้างไปจดทะเบียนสิทธิบัตร เพื่อผูกขาดสิทธิ์และไม่จำเป็นต้องแบ่งปันผลประโยชน์คืนให้แก่ชุมชนเดิม หรือกองทุนคุ้มครองพันธุ์พืช หากเกิดการกลายพันธุ์ EDV (Essentially Derived Varieties) ที่สามารถระบุได้ว่า มีพันธุ์ต้นทางจากการจดสิทธิบัตร และยังมีลักษณะสำคัญของพันธุ์เดิมปรากฏ จะถือเป็นการผิดกฎหมาย แม้อาจเกิดขึ้นจากการกลายพันธุ์ธรรมชาติ หรือการคัดเลือกพันธุ์ของเกษตรกร

“ปัจจัยการผลิตควรเป็นของเกษตรกร นั่นคือสิ่งที่ควรเกิดขึ้น ต้นทุนชีวิตของเกษตรกรจะดีขึ้นได้ ก็ต่อเมื่อมีต้นทุนการผลิตเป็นของตนเอง มีอำนาจในต่อรองในตลาด”

ทุนผูกขาดสิทธิการถือครองเมล็ดพันธุ์ เอื้อระบบพันธสัญญา

อุบลเล่าภาพแทนชีวิตชาวนาข้าว ที่เป็นหนึ่งในผู้ถูกกดทับจากระบบรับซื้อ ที่ส่วนหนึ่งที่ซื้อเมล็ดพันธุ์มาจากบริษัท มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่เป็นพันธุ์ข้าวเดิมที่เกษตรกรเก็บพันธุ์ไว้เพาะปลูกเอง ทำให้ชีวิตชาวนาสัมพันธ์ผูกโยงเข้ากับค่าเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ยยาที่ใช้ตอนเพาะปลูก เมื่อส่งผลผลิตขายก็ไร้อำนาจต่อรองกับตัวกลางรับซื้อ ไม่สามารถมีต้นทุนการผลิตที่เป็นของตนเอง หากมีการปรับแก้รูปแบบการคุ้มครองพันธุ์พืช นั่นอาจทำให้โอกาสที่เกษตรกรจัดการกับต้นทุนการผลิตของตนเองลำบากมากยิ่งขึ้น 

จากการเก็บข้อมูลพันธุ์ข้าวในธนาคารเมล็ดพันธุ์มีอยู่กว่า 2 หมื่นสายพันธุ์ แต่กลับมีเพียง 5 สายพันธุ์ที่ครองพื้นที่เพาะปลูกในไร่นา ส่วนหนึ่งเป็นเพราะกลไก Contract Farming หรือเกษตรพันธสัญญา ที่เกษตรกรจำเป็นต้องพึ่งพิงบริษัทเอกชน กลุ่มทุนค้าเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ยและยาซึ่งเป็นบรรษัทขนาดใหญ่ ก็เพื่อให้ตนเองรู้แน่นอนว่าจะมีผู้รับซื้อ มีรายได้ขั้นต่ำที่ได้รับจากการขายผลผลิต แม้ต้องยอมเพาะปลูกตามความต้องการตลาดรับซื้อ และระบบพันธสัญญานี้อาจยิ่งเข้มแข็งขึ้น หากเกิดการผูกขาดสิทธิการถือครองเมล็ดพันธุ์ และรัฐไม่มีนโยบายส่งเสริมความหลากหลายในพื้นที่การผลิต 

ในฐานะเกษตรกร อุบลให้ความคิดเห็นว่าพันธุ์ข้าวของไทย อยู่ในช่วงเวลาที่ต้องพูดคุยถึงแนวทางพัฒนาพันธุ์ข้าวที่กำลังเก็บคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ได้ยากลำบากขึ้น เนื่องด้วยการเกี่ยวข้าวที่เกษตรกรส่วนมากหันมาใช้เครื่องจักร อาจทำให้ปะปนและยากต่อการนำมาคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ 

วันนี้ตลาดค้าเมล็ดพันธุ์ข้าว ยังถูกถ่วงดุลไว้ด้วยเกษตรกรที่ยังเก็บเมล็ดพันธุ์ด้วยตนเอง มีศูนย์ขยายพันธุ์ข้าวที่เกษตรกรเข้าร่วมเป็นสมาชิก สามารถรับเมล็ดพันธุ์จากศูนย์ไปเพาะปลูกต่อได้ แต่หากประเทศไทยเปิดโอกาสให้มีการส่งออกเมล็ดพันธุ์ข้าว มีการจดสิทธิบัตรพันธุ์ข้าวใหม่โดยผูกขาดภาคเอกชน ในขณะที่จำนวนของชาวนาที่เก็บเมล็ดพันธุ์เองก็ลดน้อยลงเรื่อย ๆ ศูนย์ขยายพันธุ์ข้าวและเงินทุนหมุนเวียนเพื่อผลิตและขยายพันธุ์พืช ไม่ได้ทำหน้าที่และมีบทบาทเข้มแข็งพอที่จะเป็นหลังพิงให้กับเกษตรกร 

อุบลตั้งคำถามด้วยเสียงจากเกษตรกรว่า กระทรวงเกษตรฯ ลืมบทบาทของตนไปหรือไม่ ว่ามีภารกิจผลักดันให้เกษตรกรไทยเข้มแข็ง ส่งเสริมให้ชาวนามีต้นทุนการผลิตเป็นของตนเอง มีอำนาจในการต่อรองกับระบบผูกขาดในตลาด

ปริมาณข้าวกว่า 3 ล้านตันที่ชาวนาข้าวในพื้นที่ภาคอีสานผลิตได้ต่อปี กำลังลดพื้นที่การผลิตพันธุ์ข้าวท้องถิ่นที่เกษตรกรปลูกมาเป็นระยะเวลานาน อุบลเปรียบพันธุ์ข้าวท้องถิ่นไว้อย่างน่าสนใจว่าเหมือนกับเพชรที่ยังไม่ถูกเจียระไน และควรหันมาตั้งคำถามถึงโอกาสของพันธุ์ข้าวท้องถิ่น ภายใต้ความต้องการของตลาดปัจจุบัน เพราะถึงที่สุดแล้ว พันธุ์ข้าวท้องถิ่นหรือพันธุ์ข้าวพื้นบ้านที่เกษตรกรยังคงเลือกเพาะปลูกอยู่นั้น เป็นเพราะมีการใช้พันธุ์ข้าวที่หลากหลายไปตามเหตุผลของพื้นที่ทางวัฒนธรรม ทั้งรสนิยมและวัฒนธรรมในการบริโภค ใช้ประโยชน์ในทางประเพณีท้องถิ่น หรือแม้แต่เหตุผลเรียบง่ายสำหรับเกษตรกรว่า เป็นข้าวที่ปลูกแล้วได้ผลผลิตดีเพราะเหมาะกับดินและน้ำในแปลงนานั้น ๆ  

ระบบพัฒนาพันธุ์พืชของไทยที่ยังอ่อนแอ

ทั้งตัวแทนเกษตรกรและภาคประชาสังคม เล็งเห็นปัญหาการพัฒนาสายพันธุ์ของสังคมไทย ที่แม้จะยังไม่มีการจดสิทธิบัตรผูกขาดเมล็ดพันธุ์ แต่โครงสร้างพื้นฐานที่ส่งเสริมความมั่นคงให้กับเกษตรกรและระบบอาหาร เกิดการพัฒนาพันธุ์พืชที่ตอบสนอง ที่วันนี้สิทธิของเกษตกรกำลังถูกทำให้เลือนหายไปโดยรัฐ ตั้งแต่เรื่องพื้นฐานอย่างสิทธิในที่ดินทำกิน จากการยกเลิกธนาคารที่ดิน โฉนดชุมชน และกำลังมีความกังวลว่าอาจต้องอยู่ภายใต้สิทธิถือครองเมล็ดพันธุ์ที่ผูกขาดไว้กับเอกชน และหากมีการปรับแก้ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช สิ่งที่เกษตรไม่อาจยอมให้เกิดขึ้นได้คือ การที่ไม่สามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ไปเพาะปลูกต่อได้ 

ผู้อำนวยการมูลนิธิชีววิถีวิเคราะห์การเคลื่อนไหวของประชาชน ว่ามีผลอย่างมากต่อทิศทางการเจรจาและการปรับแก้ร่างกฎหมาย ภายใต้ท่าทีว่าภาครัฐอาจไม่ได้เล็งเห็นเกษตรกรเป็น ‘นักปรับปรุงพันธุ์’ โดยที่วันนี้นักปรับปรุงพันธุ์อยู่ภายใต้บริษัทเมล็ดพันธุ์ของเอกชน รองลงมาอยู่กับหน่วยงานของรัฐและสังกัดวิจัยของมหาวิทยาลัย สุดท้ายคือเกษตรกร ที่ในกฎหมายไม่ได้ถูกนับรวมเป็นนักปรับปรุงพันธุ์ หรือผลักดันศักยภาพคัดเลือกพันธุ์ที่เกษตรกรมีมาอยู่เดิม เหมือนกับกระทรวงเกษตรไม่เข้าใจวิถีชีวิตของเกษตรกร และทำเหมือนกับชีวิตของเกษตรกรอยู่นอกระบบการผลิต จึงมองข้ามความสำคัญการมีส่วนร่วมจากเกษตรกร และผลักดันให้การผลิตอาหารในประเทศสร้างความมั่นคงถึงผู้ผลิตต้นทาง

งานวิจัยสาธารณะที่อาจเป็นคำตอบและแนวทางของเกษตรกร ไปจนถึงทิศทางการพัฒนาระบบเกษตรกรรมในประเทศ ในความเป็นจริง การทดลองวิจัยพันธุ์พืชของไทยวันนี้ ไม่ลึกซึ้งจริงจัง เพียงพอในการตอบสนองปัญหาของเกษตกรในเชิงนโยบายและยุทธศาตร์การพัฒนา อุบลเสนอทิ้งท้ายว่าหากงานวิจัยและนโยบายการพัฒนาพันธุ์ข้าวของรัฐ ส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพเกษตรกร สองสิ่งนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นของการออกแบบระบบการทำนา โดยไม่ต้องพึ่งพาการใช้สายพันธุ์ข้าวที่ตอบสนองต่อปุ๋ยและสารเคมี ปรับเปลี่ยนวิถีการผลิตข้าวเพื่อลดต้นทุนการผลิต การใช้สารเคมีเป็นปุ๋ยชีวภาพ ที่วันนี้เกษตรกรอาจไม่ต้องตั้งคำถามว่า อุตสาหกรรมเกษตรจะพัฒนาไปทิศทางใด โอกาสของเกษตรกรอยู่ตรงไหนของการปรับแก้ร่างกฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืชครั้งนี้

ณัฐณิชา มีนาภา
Authorณัฐณิชา มีนาภา

มนุษย์ตัวเล็กคนหนึ่งในสังคมที่เป็นทาสแมว สนใจทุกเรื่องราวรอบตัว มีท้องฟ้าที่สดใสเป็นรางวัลของการใช้ชีวิตในแต่ละวัน

พันวิทย์ ภู่กฤษณา
Photographerพันวิทย์ ภู่กฤษณา

ช่างภาพร้อยเสียงสัตว์และชนหมัดกับแหล่งข่าวเวลาลงหมาย

จันจิรา ทาใบยา
Photographerจันจิรา ทาใบยา
TAGS
UPOV 1991นักปรับปรุงพันธุ์พืชพ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืชพันธุ์ข้าวท้องถิ่นสิทธิบัตรผูกขาดเมล็ดพันธุ์สิทธิเกษตรกร

table of contents

  1. 01โอกาสของใคร ในเมื่อเกษตรกรถูกลิดรอนสิทธิ
  2. 02ทุนผูกขาดสิทธิการถือครองเมล็ดพันธุ์ เอื้อระบบพันธสัญญา
  3. 03ระบบพัฒนาพันธุ์พืชของไทยที่ยังอ่อนแอ

recommended for you

ปรากฏการณ์ม็อบ Gen Z ในโลกที่ไม่ยอมเปลี่ยน
ปรากฏการณ์ม็อบ Gen Z ในโลกที่ไม่ยอมเปลี่ยน
Gap Month : สิทธิที่จะพักก่อนพัง
Gap Month : สิทธิที่จะพักก่อนพัง
หน่วยงานรัฐเชื่อปัญหาน้ำดำสระบุรีมี ‘ทางออก’ เริ่มจาก ‘ทางเข้า’ ถึงแหล่งกำเนิดมลพิษและข้อเท็จจริง
หน่วยงานรัฐเชื่อปัญหาน้ำดำสระบุรีมี ‘ทางออก’ เริ่มจาก ‘ทางเข้า’ ถึงแหล่งกำเนิดมลพิษและข้อเท็จจริง
แถลงการณ์ชี้แจงข้อเท็จจริง กรณีบริษัท BWG
แถลงการณ์ชี้แจงข้อเท็จจริง กรณีบริษัท BWG
เรื่องต้องรู้ไม่รู้ ดันรู้แต่เรื่องไม่ต้องรู้ 
เรื่องต้องรู้ไม่รู้ ดันรู้แต่เรื่องไม่ต้องรู้ 

Related Story

รสกะเพรา เรา(ต้อง)เลือกได้Economy

รสกะเพรา เรา(ต้อง)เลือกได้

'กฤช เหลือลมัย' มองอนาคตระบบการผลิตแบบแนวดิ่งของบริษัทใหญ่อาจควบกลืนพันธุ์กะเพราที่เคยมีหลากหลายเหลือไม่กี่ชนิด ไม่แน่ว่าใบกะเพราเกือบทั้งหมดในกล่องพลาสติกพร้อมอุ่นไมโครเวฟอาจเป็นแบบเดียวกัน
กฤช เหลือลมัยREAD MORE
ห่วงโซ่อาหารไทย ไม่อ่อนแอ แต่เปราะบางมากEconomy

ห่วงโซ่อาหารไทย ไม่อ่อนแอ แต่เปราะบางมาก

ระบบอาหารโลกกำลังจะล่มสลาย ไม่เกินจริง! ท้าทายให้เราต้องแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง จึงจะก้าวข้ามความไม่มั่นคงทางอาหารที่กำลังสั่นคลอนจากความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นทั่วโลก
DecodeREAD MORE
แลนด์บริดจ์ : ทางลัดเศรษฐกิจ หรือทางตันของธรรมชาติและความยั่งยืนEconomy

แลนด์บริดจ์ : ทางลัดเศรษฐกิจ หรือทางตันของธรรมชาติและความยั่งยืน

คำถามจึงไม่ใช่ว่าแลนด์บริดจ์คุ้มหรือไม่คุ้ม แต่คือเราจะยอมแลกต้นทุนธรรมชาติซึ่งเป็นอนาคตความยั่งยืนของท้องถิ่นและประเทศกับความฝันทางเศรษฐกิจระยะสั้นที่ไม่มีหลักประกันใด ๆ เลยเช่นนั้นหรือ
AuthorREAD MORE