วิถีหมู่บ้านนักขุดบ้านดอนดู่ ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม
บ้านดอนดู่ ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม หมู่บ้านที่อยู่ห่างจากใจกลางจังหวัดไม่ถึง 20 กิโลเมตร ที่ยังคงวิถีชิวิตการทำมาหากินแบบที่พึ่งพาอาศัยธรรมชาติ คนที่นี่เกือบทุกหลังคาเรือนมีอาชีพทำนาเป็นหลัก และมีรายได้เสริมจากการสานก้นมวยนึ่งข้าว ด้วยวัสดุที่หาได้ง่ายในท้องถิ่นก็ คือ ไม้ไผ่ เมื่อเข้ามาในหมู่บ้านจะเห็นการตากเส้นตอก และผู้หญิงทุกวัยนั่งสานก้นมวย ซึ่งเป็นงานหัตกรรมที่ทำสืบต่อกันจากรุ่นสู่รุ่น นอกจากนี้คนบ้านดอนดู่ยังมีแหล่งหาอาหารอยู่หน้าหมู่บ้าน นั่นคือ "หนองกระทุ่ม" ซึ่งเป็นเหมือนตู้กับข้าวในทุกฤดูกาล และเป็นที่พึ่งของคนอยู่รอบ ๆ หนองอีกหลายหมู่บ้าน
- ป่าและทุ่งคือที่มาของอร่อย และคนขุดนั้นต้องชำนาญ
ที่บ้านดอนดู่ มีหลาย ๆ คนชอบทำมากินในหน้าแล้ง จึงรวมกลุ่มกันออกหาอาหารด้วยการเดินทางโดยรถกระบะของ เต้น - ชาญชัย สว่างโคตร ซึ่งเป็นรถที่มีเอกลักษณะ เพราะเต็มไปด้วยเครื่องมือหากินไปเต็มคัน เช่น เรือ, แห, จอบ, เสียม, บันไดไม้ รวมทั้งห่อข้าวและอุปกรณ์ทำอาหาร เมื่อว่างจากภาระกิจการงานของครอบครัว นักขุดจะออกไปหาของกินทั้งในหมู่บ้านและพื้นที่ใกล้เคียง ซึ่งแต่ละพื้นที่จะมีของกินให้ขุด ให้หา แตกต่างกันไป ไม่ว่าจะเป็น กุ้ง, หอย, ปูปลา หรือว่า กบ, เขียด, อึ่งอ่าง ที่จำศีลอยู่ใต้ดินในหน้าแล้ง
- ป่าชุมชนโคกหัวหล่อน แหล่งหาแมงจีนูนและแมงเงา
โคกหัวหล่อน ต.ดอนหว่าน อ.เมืองมหาสารคาม เป็นแหล่งที่กลุ่มนักขุดบ้านดอนดู่และผู้คนที่อยู่ใกล้ได้อาศัยแวะมาหาอาหาร อย่างเช่น พี่จินตนา แสงโทโพธิ์ และเพื่อน ๆ จากบ้านหนองหว้า ที่ขุดแมงจีนูนได้นับร้อยตัว ใส่ในข้องใบจิ๋ว กลับไปคั่วตำน้ำพริก ศักดิ์ - อดิศักดิ์ ปักกะเต มีประสบการณ์ขุดแมงเงา 30 ปี บอกว่าที่นี่หาแมงเงา หรือ แมงป่องช้าง อาหารอันโอชะของพวกเขา ซึ่งหาไม่ยากสำหรับคนที่ขุดจนเชี่ยวชาญ ที่สำคัญต้องขุดหาในตอนกลางวัน เพราะเป็นเวลาที่แมงป่องช้างไม่ได้ออกหากิน ศักดิ์บอกวิธีสังเกตที่ลักษณะรูของแมงเงา ว่าปากรูจะไม่กลมนัก บางตัวอยู่ในรูลึก บางตัวขุดรูตื้น ๆ บางรูไม่มีแมงเงาอยู่แล้ว แต่เมื่อเจอรูต้องขุด ศักดิ์ไม่แนะนำให้จับแมงเงา เพราะเป็นสัตว์ที่มีเหล็กใน พิษของแมงเงาเป็นอันตรายมาก แต่คนมาหาส่วนใหญ่รู้วิธีจับอย่างปลอดภัย แมงเงาหลายตัวที่จับได้ ศักดิ์จะนำไปย่างตำน้ำพริกกินกับเพื่อน ๆ
- ทุ่งเลี้ยงควาย แหล่งหากุดจี่
แหล่งหากุดจี่อยู่ที่ทุ่งเลี้ยงควายห้วยแอ่ง เพราะกุดจี่จะอยู่ในกองขี้ควาย วิธีหาให้สังเกตกองขี้ควายขนาดใหญ่ มีขุยเป็นดินแทรกอยู่ ถากขี้ควายออกแล้วขุดไปตามรูจะเจอตัวกุดจี่สีดำ กุดจี่ตัวผู้จะมีเขาเหมือนนอแรด ส่วนตัวเมียไม่มีเขา พี่เขียว - สุนทร พหลทัพ บอกว่าเวลากุดจี่วางไข่เขาจะขนขี้ควายลงไปในรูวันละนิด ๆ จนเป็นลูกกลม ๆ ห่อตัวหนอนหรือดักแด้ เรียกว่า "ไข่เบ้า" เพื่อให้ลูกกุดจี่ปลอดภัยจากมดและแมลง
- อึ่งอ่างบ้าน หรือ อึ่งยาง ย่างกินแสนอร่อยต้องขุดลึก
"อึ่งย่าง" หรือ "อึ่งอ่างบ้าน" สามารถขุดหาได้เช่นกัน โดยดูสามารถดูขุยและขนาดของตัวอึ่งอ่างได้จากรอยดินที่ดันขึ้นมาจากรู การขุดอึ่งอ่างต้องขุดลึกลงไป 80 - 100 ซม. และต้องเป็นมีประสบการณ์อย่าง พี่ประสาน ไวมาตร เท่านั้น จึงจะได้อึ่งอ่างมากพอสำหรับมื้ออาหาร
- น้ำหวานใต้ดิน จากขี้สูด หรือ ชันโรง
นักขุดเป็นคนช่างสังเกต หากเห็นชันโรงตัวเล็ก ๆ บินอยู่ใกล้จอมปลวก รอบ ๆ มีดอกไม้ พวกเขาจะมองหารังขี้สูด และมักจะไม่พลาด เพราะจะพบปล่องใสทรงสูง มีตัวขี้สูดจำนวนบินเข้า - ออก จะลงมือขุดทันที โดยไม่ต้องมีอุปกรณ์ป้องกันใด ๆ ด้วยตัวขี้สูดเป็นผึ้งจิ๋วที่ไม่มีเหล็กใน น้ำหวานของขี้สูดจะมีรสเปรี้ยวเล็กน้อย
นอกจากนี้ กลุ่มนักขุดแห่งบ้านดอนดู่ ยังชอบการขุดหาปลาไหล เพราะสามารถทำอาหารได้อร่อย อาจต้องขุดในพื้นที่ดินแห้ง หรือ เหนียวเกินไปบ้างโคลนลึกบ้าง หลายครั้งจะเสี่ยงต่อการกลับบ้านมือเปล่า แต่พวกเขาพยายามและอดทน เพราะนี่เป็นการหากินตามธรรมชาติไม่ต้องใช้เงินซื้อหา เป็นความสุขที่ได้ทำมาหากินตามวิถีของลูกอีสาน
ติดตามในรายการซีรีส์วิถีคน วันจันทร์ที่ 29 สิงหาคม 2565 เวลา 17.30 - 18.00 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
ซีรีส์วิถีคน

วิถีริมโขง อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี
15 ส.ค. 65
วิถีคนทำเกลือบ้านท่าสะอาด อ.เซกา จ.บึงกาฬ
22 ส.ค. 65
วิถีหมู่บ้านนักขุดบ้านดอนดู่ ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม
29 ส.ค. 65
วิถีรถคอกหมู อ.กงไกรลาศ จ.สุโขทัย
5 ก.ย. 65
วิถีหมู่บ้านปั้นครกและสาก จ.นครพนม - ยโสธร
12 ก.ย. 65
วิถีคนเลี้ยงควายในทะเลน้อย อ.ระโนด จ.สงขลา และ อ.ควนขนุน จ.พัทลุง
26 ก.ย. 65
วิถีคนเกาะเรียน อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
3 ต.ค. 65
วิถีคนตีผึ้งผา อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
10 ต.ค. 65
วิถีคนม้ง บ้านแม่สาน้อย อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่
17 ต.ค. 65
วิถีเกาะมุกด์ ต.เกาะลิบง อ.กันตัง จ.ตรัง
24 ต.ค. 65
วิถีรถม้าลำปาง บ้านวังหม้อ อ.เมือง จ.ลำปาง
31 ต.ค. 65
วิถีคนบ้านกอมูเดอ จ.แม่ฮ่องสอน
7 พ.ย. 65
วิถีคนทำหมี่พิมายและข้าวโป่ง จ.นครราชสีมา
14 พ.ย. 65
วิถีเรืออีโปง จ.นครราชสีมา
21 พ.ย. 65
วิถีทุเรียน บ้านบันนังกระแจะ อ.ธารโต จ.ยะลา
28 พ.ย. 65
วิถีคนชายแดนใต้ บ้านทุ่งพลา ต.ทุ่งพลา อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี
5 ธ.ค. 65
วิถีริมคลอง จ.นนทบุรี
12 ธ.ค. 65
วิถีบุญวันสารทกูย บ้านตาโมม ต.สะกาด อ.สังขะ จ.สุรินทร์
19 ธ.ค. 65
วิถีคนบ้านทับทิมสยาม 05 ต.คลองไก่เถื่อน อ.คลองหาด จ.สระแก้ว
26 ธ.ค. 65
วิถีคนบ้านเวียงลอ จ.พะเยา
2 ม.ค. 66
วิถีหน้าฝนคนเชียงของ อ.เชียงของ จ.เชียงราย
9 ม.ค. 66
วิถีคนบ้านปากคลองอ้อมใหญ่ ต.เขาดิน อ.บางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา
1 ก.ค. 66
วิถีคนล้านนา ต.ท่าผา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่
8 ก.ค. 66
วิถีคนแม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก
15 ก.ค. 66
วิถีความสุขในฤดูน้ำหลาก จ.สิงห์บุรี
22 ก.ค. 66
วิถีคนแม่ตื่น อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ และ อ.แม่ระมาด จ.ตาก
29 ก.ค. 66
วิถีหมู่บ้านนักหาบ จ.บุรีรัมย์
5 ส.ค. 66
วิถีคนเสียมเรียบ ประเทศกัมพูชา
19 ส.ค. 66
วิถีคนโตนเลสาบ ประเทศกัมพูชา
26 ส.ค. 66
วิถีคนคลองพระโขนง กรุงเทพมหานคร
2 ก.ย. 66
ซีรีส์วิถีคน

วิถีริมโขง อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี
15 ส.ค. 65
วิถีคนทำเกลือบ้านท่าสะอาด อ.เซกา จ.บึงกาฬ
22 ส.ค. 65
วิถีหมู่บ้านนักขุดบ้านดอนดู่ ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม
29 ส.ค. 65
วิถีรถคอกหมู อ.กงไกรลาศ จ.สุโขทัย
5 ก.ย. 65
วิถีหมู่บ้านปั้นครกและสาก จ.นครพนม - ยโสธร
12 ก.ย. 65
วิถีคนเลี้ยงควายในทะเลน้อย อ.ระโนด จ.สงขลา และ อ.ควนขนุน จ.พัทลุง
26 ก.ย. 65
วิถีคนเกาะเรียน อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
3 ต.ค. 65
วิถีคนตีผึ้งผา อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
10 ต.ค. 65
วิถีคนม้ง บ้านแม่สาน้อย อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่
17 ต.ค. 65
วิถีเกาะมุกด์ ต.เกาะลิบง อ.กันตัง จ.ตรัง
24 ต.ค. 65
วิถีรถม้าลำปาง บ้านวังหม้อ อ.เมือง จ.ลำปาง
31 ต.ค. 65
วิถีคนบ้านกอมูเดอ จ.แม่ฮ่องสอน
7 พ.ย. 65
วิถีคนทำหมี่พิมายและข้าวโป่ง จ.นครราชสีมา
14 พ.ย. 65
วิถีเรืออีโปง จ.นครราชสีมา
21 พ.ย. 65
วิถีทุเรียน บ้านบันนังกระแจะ อ.ธารโต จ.ยะลา
28 พ.ย. 65
วิถีคนชายแดนใต้ บ้านทุ่งพลา ต.ทุ่งพลา อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี
5 ธ.ค. 65
วิถีริมคลอง จ.นนทบุรี
12 ธ.ค. 65
วิถีบุญวันสารทกูย บ้านตาโมม ต.สะกาด อ.สังขะ จ.สุรินทร์
19 ธ.ค. 65
วิถีคนบ้านทับทิมสยาม 05 ต.คลองไก่เถื่อน อ.คลองหาด จ.สระแก้ว
26 ธ.ค. 65
วิถีคนบ้านเวียงลอ จ.พะเยา
2 ม.ค. 66
วิถีหน้าฝนคนเชียงของ อ.เชียงของ จ.เชียงราย
9 ม.ค. 66
วิถีคนบ้านปากคลองอ้อมใหญ่ ต.เขาดิน อ.บางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา
1 ก.ค. 66
วิถีคนล้านนา ต.ท่าผา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่
8 ก.ค. 66
วิถีคนแม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก
15 ก.ค. 66
วิถีความสุขในฤดูน้ำหลาก จ.สิงห์บุรี
22 ก.ค. 66
วิถีคนแม่ตื่น อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ และ อ.แม่ระมาด จ.ตาก
29 ก.ค. 66
วิถีหมู่บ้านนักหาบ จ.บุรีรัมย์
5 ส.ค. 66
วิถีคนเสียมเรียบ ประเทศกัมพูชา
19 ส.ค. 66
วิถีคนโตนเลสาบ ประเทศกัมพูชา
26 ส.ค. 66
วิถีคนคลองพระโขนง กรุงเทพมหานคร
2 ก.ย. 66









