วิถีหมู่บ้านปั้นครกและสาก จ.นครพนม - ยโสธร
- หมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเก่าแก่เกือบ 200 ปี
บ้านกลาง ต.โนนตาล มีอาชีพทำนาข้าว สวนยางพาราและสวนสับปะรด อีกทั้งยังสืบทอดภูมิปัญญาการทำเครื่องปั้นดินเผามาจากบรรพบุรุษยาวนานนับร้อยปี โดยปั้นของใช้จำเป็นในในวิถีชีวิต เช่น ไหใส่ปลาร้า ครก ฯลฯ แต่เดิมคนบ้านกลางปั้นไหสำหรับหมักปลาร้าและปั้นครกเป็นหลัก ต่อมาไหไม่ได้รับความนิยมจึงปั้นครกเพียงอย่างเดียว เมื่อเข้ามาถึงหมู่บ้านจะเห็นผู้คนทุกเพศทุกวัย นวดดิน คนปั้นครก ตากครก ใช้ชีวิตร่วมกันตั้งแต่กินข้าวถึงนอนร่วมห้องกับครก เพราะบริเวณบ้าน ทั้งด้านนอกด้านใน ไม่มีตรงไหนที่ไม่มีครก เพราะเป็นช่วงสำคัญที่ต้องป้องกันไม่ให้ครกที่ปั้นเสร็จใหม่โดนน้ำฝนเสียหาย
- ครกดีทนทาน เสียงกังวาฬเหมือนระฆัง
ครกบ้านกลางที่ขึ้นชื่อว่าเป็นครกดีมีชื่อเสียง เพราะคุณภาพดี สีเข้มเหมือนหิน เคาะแล้วเสียงดัง กังวาฬเหมือนเสียงระฆัง ใช้งานทนทาน จึงมีพ่อค้าจากหลายจังหวัดในพื้นที่ภาคอีสานมารับไปจำหน่ายตลอดปี ซึ่งเป็นครกที่มีหลายขนาดตามแต่ลูกค้าสั่ง ตั้งแต่ขนาดจัมโบ้ ครกใหญ่ ครกกลางหรือครกจีม ครกเล็ก ครกจิ๋วหรือครกต๊อก และครกแต๊กซึ่งมีขนาดเล็กที่สุด จำหน่ายในราคา 30 บาทขึ้นไป ขึ้นอยู่กับขนาดของครก
- วัตถุดิบสำคัญจากแหล่งเดียว คือ ดินเหนียวหนองกุดค้าว
คนบ้านกลางใช้ดินเหนียวจากดินในการปั้นครก ซึ่งเป็นดินแหล่งเพียงแห่งเดียวเท่านั้น ส่วนมือที่ใช้ขุด คือ จอบ ไม่สามารถใช้อุปกรณ์อื่น คำภา วิพรรณะ หรือลุงภา เป็นอีกคนหนึ่งขุดดินขายมานานหลายสิบปี มีรายได้จากการขายดินไม่ต่ำกว่า 100,000 บาท ลุงภาบอกว่า ใช้รถอีแต๊กขนไปขาย 3 คัน 1,000 บาท แต่กว่าจะได้ดินที่ดีมีคุณภาพต้องขุดลึกลงไปประมาณ 2 เมตร และใครมีเรี่ยวแรงก็สามารถขุดไปใช้ ไปขายได้ แต่ช่วงนาทีทองมีเพียง 4 - 5 เดือน ในฤดูแล้งเท่านั้น คนบ้านกลางที่ปั้นครกจึงต้องมีโรงเก็บเรือนเก็บดินไว้ให้พอใช้ตลอดปี
- ปั้นด้วยแม่พิมพ์ก็ได้ ปั้นด้วยมือก็ดี อยู่ที่ความพอใจ
การปั้นครกของคนบ้านกลาง มีทั้งปั้นด้วยแม่พิมพ์ และปั้นด้วยมือ ซึ่งไม่ว่าวิธีใดก็มีขั้นตอนเหมือนกัน คือ ต้องตากดินให้แห้ง นำไปแช่น้ำให้ดินนิ่ม นวดดินให้ได้ที่ และปั้นขึ้นรูป ในสมัยนี้นิยมใช้แม่พิมพ์ เพราะง่ายทำได้รวดเร็วตามแบบที่กำหนด ส่วนการปั้นด้วยมือนั้นเหลืออยู่เพียงไม่กี่คน หนึ่งในคนที่ปั้นครกด้วยมือคือ นายเรียน สาหัส หรือพี่ออน บอกว่าไม่เคยใช้แม่พิมพ์เลย เพราะสามารถปั้นได้อย่างรวดเร็วอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องลงทุนค่าแม่พิมพ์ ใช้แค่สองมือก็พอแล้ว
- ใช้เตาเผาสามัคคี ที่เรียกว่า "เตาแมงป่อง"
คนบ้านกลางใช้เตาเผาแบบดั้งเดิม เรียกว่า เตาแมงป่อง เป็นเตาขนาดใหญ่เผาครกได้ตั้งแต่ 1,500 - 2,000 ใบ ทำจากดินจอมปลวกเพราะทนทานใช้งานได้นาน แต่ต้องได้รับการดูแล ทั้งซ่อมแซมผนังที่ผุกันถล่มขณะเผา และเคาะขี้แก้วออกเพื่อไม่ให้แก้วหยดใส่ครกเสียหาย ซึ่งเตาเผาครกที่นี่ มีทั้งแบบส่วนตัวที่ใช้ร่วมกันในกลุ่มเครือญาติหรือเพื่อนบ้านที่อยู่ใกล้เคียง และเตาส่วนกลาง ที่ต้องเสียค่าบำรุงปีละ 1,000 บาท แต่ไม่ว่าจะเผาที่เตาไหนก็ต้องสามัคคีกัน เพราะขั้นตอนการนำครกเกือบสองพันใบเข้าเตา การเผาครกที่ใช้เวลา 3 - 4 วัน รวมไปถึง การนำเตาออกจากครก ต้องช่วยกัน 3 - 5 ครอบครัว ซึ่งจะหมุนเวียนช่วยเหลือกันและกัน
- ครกดีบ้านกลาง จ.นครพนม สากดังบ้านโคกวิไล จ.ยโสธร
บ้านโคกวิไล ต.สามัคคี อ.เลิงนกทา จ.ยโสธร หมู่บ้านที่มีชื่อเสียงว่าทำสากคุณภาพดี อยู่ห่างจากบ้านกลางเกือบ 200 กิโลเมตร เป็นหมู่บ้านที่สืบทอดฝีมือการทำสากขายมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย ผู้ใหญ่ตุ๊ หรือ นางตุ พุฒจันทร์ ผู้ใหญ่บ้าน เล่าว่าคนที่นี่ทำสากและทำนับสิบหลังคาเรือน เป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือน ว่างจากทำไร่นาก็มาผลิตสากเป็นรายได้เลี้ยงครอบครัวอีกช่องทางหนึ่ง พ่อวี อารีย์ ศรีอุบล ช่างทำสากประจำหมู่บ้าน บอกว่าสากที่นี่ทำจากไม้น้ำเกลี้ยงหรือไม่รักใหญ่เพียงอย่างเดียว เพราะมีสีที่สวย ใช้งานได้นาน ทนทาน ไม่แพง ราคาตั้งแต่ 8 - 50 บาท ขึ้นอยู่กับขนาด สีสัน และส่วนของไม้ที่นำมาทำสาก
ติดตามในรายการซีรีส์วิถีคน วันจันทร์ที่ 12 กันยายน 2565 เวลา 17.30 - 18.00 น. ทางไทยพีบีเอส รับชมออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
ซีรีส์วิถีคน
วิถีริมโขง อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี
15 ส.ค. 65
วิถีคนทำเกลือบ้านท่าสะอาด อ.เซกา จ.บึงกาฬ
22 ส.ค. 65
วิถีหมู่บ้านนักขุดบ้านดอนดู่ ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม
29 ส.ค. 65
วิถีรถคอกหมู อ.กงไกรลาศ จ.สุโขทัย
5 ก.ย. 65
วิถีหมู่บ้านปั้นครกและสาก จ.นครพนม - ยโสธร
12 ก.ย. 65
วิถีคนเลี้ยงควายในทะเลน้อย อ.ระโนด จ.สงขลา และ อ.ควนขนุน จ.พัทลุง
26 ก.ย. 65
วิถีคนเกาะเรียน อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
3 ต.ค. 65
วิถีคนตีผึ้งผา อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
10 ต.ค. 65
วิถีคนม้ง บ้านแม่สาน้อย อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่
17 ต.ค. 65
วิถีเกาะมุกด์ ต.เกาะลิบง อ.กันตัง จ.ตรัง
24 ต.ค. 65
วิถีรถม้าลำปาง บ้านวังหม้อ อ.เมือง จ.ลำปาง
31 ต.ค. 65
วิถีคนบ้านกอมูเดอ จ.แม่ฮ่องสอน
7 พ.ย. 65
วิถีคนทำหมี่พิมายและข้าวโป่ง จ.นครราชสีมา
14 พ.ย. 65
วิถีเรืออีโปง จ.นครราชสีมา
21 พ.ย. 65
วิถีทุเรียน บ้านบันนังกระแจะ อ.ธารโต จ.ยะลา
28 พ.ย. 65
วิถีคนชายแดนใต้ บ้านทุ่งพลา ต.ทุ่งพลา อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี
5 ธ.ค. 65
วิถีริมคลอง จ.นนทบุรี
12 ธ.ค. 65
วิถีบุญวันสารทกูย บ้านตาโมม ต.สะกาด อ.สังขะ จ.สุรินทร์
19 ธ.ค. 65
วิถีคนบ้านทับทิมสยาม 05 ต.คลองไก่เถื่อน อ.คลองหาด จ.สระแก้ว
26 ธ.ค. 65
วิถีคนบ้านเวียงลอ จ.พะเยา
2 ม.ค. 66
วิถีหน้าฝนคนเชียงของ อ.เชียงของ จ.เชียงราย
9 ม.ค. 66
วิถีคนบ้านปากคลองอ้อมใหญ่ ต.เขาดิน อ.บางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา
1 ก.ค. 66
วิถีคนล้านนา ต.ท่าผา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่
8 ก.ค. 66
วิถีคนแม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก
15 ก.ค. 66
วิถีความสุขในฤดูน้ำหลาก จ.สิงห์บุรี
22 ก.ค. 66
วิถีคนแม่ตื่น อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ และ อ.แม่ระมาด จ.ตาก
29 ก.ค. 66
วิถีหมู่บ้านนักหาบ จ.บุรีรัมย์
5 ส.ค. 66
วิถีคนเสียมเรียบ ประเทศกัมพูชา
19 ส.ค. 66
วิถีคนโตนเลสาบ ประเทศกัมพูชา
26 ส.ค. 66
วิถีคนคลองพระโขนง กรุงเทพมหานคร
2 ก.ย. 66
ซีรีส์วิถีคน
วิถีริมโขง อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี
15 ส.ค. 65วิถีคนทำเกลือบ้านท่าสะอาด อ.เซกา จ.บึงกาฬ
22 ส.ค. 65วิถีหมู่บ้านนักขุดบ้านดอนดู่ ต.เขวา อ.เมือง จ.มหาสารคาม
29 ส.ค. 65วิถีรถคอกหมู อ.กงไกรลาศ จ.สุโขทัย
5 ก.ย. 65วิถีหมู่บ้านปั้นครกและสาก จ.นครพนม - ยโสธร
12 ก.ย. 65วิถีคนเลี้ยงควายในทะเลน้อย อ.ระโนด จ.สงขลา และ อ.ควนขนุน จ.พัทลุง
26 ก.ย. 65วิถีคนเกาะเรียน อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
3 ต.ค. 65วิถีคนตีผึ้งผา อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่
10 ต.ค. 65วิถีคนม้ง บ้านแม่สาน้อย อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่
17 ต.ค. 65วิถีเกาะมุกด์ ต.เกาะลิบง อ.กันตัง จ.ตรัง
24 ต.ค. 65วิถีรถม้าลำปาง บ้านวังหม้อ อ.เมือง จ.ลำปาง
31 ต.ค. 65วิถีคนบ้านกอมูเดอ จ.แม่ฮ่องสอน
7 พ.ย. 65วิถีคนทำหมี่พิมายและข้าวโป่ง จ.นครราชสีมา
14 พ.ย. 65วิถีเรืออีโปง จ.นครราชสีมา
21 พ.ย. 65วิถีทุเรียน บ้านบันนังกระแจะ อ.ธารโต จ.ยะลา
28 พ.ย. 65วิถีคนชายแดนใต้ บ้านทุ่งพลา ต.ทุ่งพลา อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี
5 ธ.ค. 65วิถีริมคลอง จ.นนทบุรี
12 ธ.ค. 65วิถีบุญวันสารทกูย บ้านตาโมม ต.สะกาด อ.สังขะ จ.สุรินทร์
19 ธ.ค. 65วิถีคนบ้านทับทิมสยาม 05 ต.คลองไก่เถื่อน อ.คลองหาด จ.สระแก้ว
26 ธ.ค. 65วิถีคนบ้านเวียงลอ จ.พะเยา
2 ม.ค. 66วิถีหน้าฝนคนเชียงของ อ.เชียงของ จ.เชียงราย
9 ม.ค. 66วิถีคนบ้านปากคลองอ้อมใหญ่ ต.เขาดิน อ.บางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา
1 ก.ค. 66วิถีคนล้านนา ต.ท่าผา อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่
8 ก.ค. 66วิถีคนแม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก
15 ก.ค. 66วิถีความสุขในฤดูน้ำหลาก จ.สิงห์บุรี
22 ก.ค. 66วิถีคนแม่ตื่น อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ และ อ.แม่ระมาด จ.ตาก
29 ก.ค. 66วิถีหมู่บ้านนักหาบ จ.บุรีรัมย์
5 ส.ค. 66วิถีคนเสียมเรียบ ประเทศกัมพูชา
19 ส.ค. 66วิถีคนโตนเลสาบ ประเทศกัมพูชา
26 ส.ค. 66วิถีคนคลองพระโขนง กรุงเทพมหานคร
2 ก.ย. 66
