รับมือสูงวัย ซึมเศร้าหลังหยุดยาว

Post-Vacation Blues ภาวะเศร้าหลังวันหยุดยาวที่ทุกคนควรรู้

หลังวันหยุดยาวผ่านไป ไม่ใช่แค่ร่างกายที่ต้องปรับตัว แต่ใจของใครหลายคนโดยเฉพาะผู้สูงวัย อาจเผชิญกับความเหงา คนสู้โรคDaily ชวนทำความเข้าใจภาวะ “ซึมเศร้าหลังหยุดยาว (Post-Vacation Blues)” ภาวะทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้จากการเปลี่ยนจังหวะชีวิต แม้ไม่ใช่โรคทางจิตเวช แต่หากปล่อยไว้ อาจกระทบต่อคุณภาพชีวิตโดยไม่รู้ตัว ร่วมพูดคุยกับ ดร.นพ.วรตม์ โชติพิทยสุนนท์ โฆษกกระทรวงสาธารณสุข เพื่อรู้เท่าทันสัญญาณเตือน และวิธีดูแลใจของผู้สูงวัย พร้อมแนวทางรับมือที่ทำได้จริง ทั้งการปรับกิจวัตร กิจกรรมสร้างสุข และบทบาทสำคัญของครอบครัวในการเป็นพลังใจ

Post-Vacation Blues คืออะไร

Post-Vacation Blues มาจากคำว่า Post ที่แปลว่า หลัง Vacation ที่แปลว่าวันหยุดหรือช่วงที่เราไปเที่ยวกัน และ Blues ซึ่งหลายคนอาจจะคิดว่าแปลว่าสีฟ้า แต่จริง ๆ แล้ว Blues ในภาษาต่างประเทศเป็นการแสดงถึงอารมณ์ที่เศร้า อารมณ์เบื่อ หรืออารมณ์ที่มันดาวน์ ๆ ดังนั้น Post-Vacation Blues จึงหมายถึงภาวะที่เราเศร้าที่เกิดขึ้นภายหลังหยุดยาว คนที่หยุดยาวไปเที่ยวสนุกสนานเฮฮาสังสรรค์ บางคนไปเที่ยวต่างจังหวัด บางคนถึงกับไปเที่ยวต่างประเทศเลยได้พักผ่อน แต่แล้วเมื่อวันหยุดยาวมันก็มีจุดสิ้นสุดลง ทุกคนก็ถูกเรียกกลับมาทำงาน กลับมาใช้ชีวิตตามปกติ แล้วคนก็ยังปรับตัวไม่ได้ รู้สึกว่ายังไม่พร้อมที่จะต้องกลับมาสู่สภาวะที่ต้องทำงานแบบเดิม เหมือนกับวันแรกของการเปิดเทอมที่เราเข้าใจกันดีว่ามันเป็นอย่างไร

สาเหตุที่ทำให้เกิด Post-Vacation Blues

สาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะนี้ขึ้นมาก็เพราะร่างกายเรายังปรับตัวไม่ได้ เราใช้ชีวิตอย่างหนึ่งมาโดยตลอดในช่วงที่ทำงาน พอหยุดยาวสี่ห้าวันเราใช้ชีวิตแบบหยุด ๆ มาแล้ว เริ่มมาทำงานความตื่นตัวบางครั้งมันยังไม่มี เพราะตอนหยุดยาวตื่นเที่ยง กินข้าวบ่ายแล้วนอนอีกทีตีสาม กิจวัตรแต่ละวันมันเปลี่ยนไป มีความคลาดเคลื่อนเรื่อง timing ลองคิดดูก่อนหน้าวันหยุดยาวที่เราทำงานมาหนัก ๆ พอเราทำงานมาหนัก ๆ วันหยุดยาววันแรกรู้สึกกระสับกระส่าย รู้สึกว่ามันมีงานอะไรค้างอยู่หรือเปล่า เพราะเราใช้ชีวิตแบบนั้นมาโดยตลอด พอหยุดยาวสี่ห้าวันเราใช้ชีวิตแบบหยุดมาแล้ว เริ่มมาทำงานความตื่นตัวบางครั้งมันยังไม่มี

ผลกระทบต่อผู้สูงอายุ ความเหงาที่มาพร้อมความเงียบ

สิ่งที่น่าสนใจคือกลุ่มผู้สูงอายุที่ได้รับผลกระทบจากภาวะนี้ไม่แพ้กัน ในช่วงเวลาที่วันหยุดลูกหลานเดินทางมาเยี่ยมเยือนกันเยอะ มาสังสรรค์กันกินข้าวด้วยกันแฮปปี้มีความสุขอบอุ่นหัวใจมาก ๆ แต่เวลาที่เขากลับไปทำงานของเขา กลับไปในพื้นที่ของเขา ผู้สูงอายุคุณปู่คุณย่าคุณตาคุณยาย บางทีต้องกลับมาอยู่กับตัวเอง ความเหงามันเกิดขึ้นได้มาก ๆ เลย ช่วงปีใหม่มันคึกคัก ได้มีโอกาสพูดคุยกับลูกหลานถามลูกหลาน ซึ่งบางครั้งไม่ค่อยได้คุยกันหรอก ได้คุยกันมีความสุขกัน ถามได้คำตอบบ้างไม่ได้คำตอบบ้าง อย่างน้อยได้เจอหน้าได้คุยกัน เพราะระหว่างปีทุกคนก็มุ่งแต่เรื่องทำงานของตัวเอง

แยกให้ออก ภาวะ กับ โรคซึมเศร้า

สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือต้องแยกให้ออกว่าภาวะนี้กับโรคซึมเศร้ามันไม่เหมือนกัน Post-Vacation Blues เป็นแค่ภาวะไม่ใช่โรค โรคซึมเศร้าต้องไปรักษา แต่ภาวะอาจจะเป็นความเหงาที่มันอยู่ได้ส่วนมากอาจจะอยู่แค่สักประมาณสัปดาห์หนึ่งหรือสองสัปดาห์ก็จะปรับตัวกลับไปใช้ชีวิตตามปกติ พอใช้ชีวิตตามปกติแล้วอาการเหล่านี้ก็หายไป แต่ถ้าเกิดอาการเหล่านี้ยังมีอยู่อีกนาน ๆ เกินสองสัปดาห์ขึ้นไป ประมาณสิบห้าวันแล้วยังรู้สึกไม่ดีขึ้นเลย อาจจะเป็นเกณฑ์ว่าเข้าโรคซึมเศร้าหรือเปล่า ต้องพิจารณาเรื่องระยะเวลา ไม่เกินสักสิบห้าวันสองสัปดาห์ และเรื่องของคุณภาพจิตใจ ระดับของความรู้สึกมันประเมินได้ว่ามากน้อยแค่ไหน

แต่ละคนอาจจะไม่เหมือนกันบางคนอาจจะเป็นคนเศร้า ๆ อยู่แล้ว เป็นคนไม่ค่อยพูด ไม่ค่อยจ้า ไม่ได้อยากไปไหน มันก็อาจจะไม่ต่างจากเดิมสักเท่าไหร่ แต่ว่าบางคนที่เดิมอาจจะเป็นคนคึกคักแล้วก็เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วเลย อันนี้ก็อาจจะแสดงว่ามีการเปลี่ยนแปลงที่เยอะ เราเองจะรู้ตัวเองดีที่สุดว่าการเปลี่ยนแปลงนั้นมันรุนแรงขนาดไหน

วิธีจัดการ Post-Vacation Blues อย่างได้ผล

วิธีจัดการความรู้สึกเหล่านี้มีหลายวิธี หนึ่งคือการติดต่อกับคนที่เรารัก วิดีโอคอลติดต่อเขาไปหน่อยว่าเราไม่ได้ทิ้งเขาไปไหน เรายังอยู่ เป็นอย่างไงบ้าง คุยกันซักหน่อยหาเรื่องราวคุยกันซักหน่อย ยังคิดถึง สองคือการวางแผนข้างหน้า มองไปถึงวันหยุดหน้าเลยวางแผนว่าหยุดยาวข้างหน้าจะทำอะไรด้วยกัน วางแผนร่วมกันมีอะไรที่อยากกินคิดตั้งแต่วันนี้เลย วางแผนตั้งแต่วันนี้ว่าจะทำอะไรกินอะไรกันจัดยังไงให้มันสนุกมากขึ้น จะพาใครมาบ้างล็อกวันล็อกเวลาลางานให้เรียบร้อยแล้วจะได้กลับมาเจอกันแบบนี้ก็จะทำให้เรามองข้ามช็อตไปไม่มามองความเศร้าอยู่แค่ตอนนี้

นอกเหนือจากสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นในอนาคต วันนี้ถ้ารู้สึกและอยากจะหาอะไรทำ แนะนำให้ออกกำลังกายทำกิจกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะผู้สูงอายุให้กลับไปใช้ชีวิตตามปกติมากที่สุด ให้เคยชินกับว่าชีวิตปกติเราทำยังไง ไปออกกำลังกายรดน้ำต้นไม้ ไปคุยกับสัตว์เลี้ยงของเราตามปกติ ทำตัวตามปกติแล้วก็อาจจะตั้งเป้าหน่อยหลังปีใหม่แล้วมีเป้าหมายชีวิตว่าปีนี้จะแข็งแรงมากขึ้น เช่นจะออกไปเดินให้วันละสักครึ่งชั่วโมงหนึ่งชั่วโมง เพราะครั้งหน้าได้เจอลูกหลานจะได้แข็งแรงมากขึ้น ปีหน้าเจอเขาจะต้องแข็งแรงมากกว่านี้ จะได้ไปอวด จะได้มีแรงอุ้ม จะได้มีแรงแบบต่อล้อต่อเถียงทะเลาะกับลูกหลานได้มีแรงมากขึ้น ตั้งเป้าไว้เราจะได้มีความสุขแล้วก็มองไปถึงข้างหน้ามากขึ้น

เทคนิคการปรับตัวและมองโลกในแง่บวก

นอกจากนี้ยังมีวิธีง่าย ๆ ที่ทำได้คือการปรับใจเข้าใจว่าวันหยุดมันต้องมีจุดสิ้นสุด ต้องยอมรับก่อน ถ้ามันไม่สิ้นสุดช่วงเวลานี้มันก็ไม่สนุก เพราะมันยาวเกินไป เราเห็นว่ามันเป็นเวลาที่มีคุณค่าเพราะมันเป็นช่วงสั้น ๆ เพราะนั้นเราก็ใช้เวลาเต็มที่แล้วก็พอมันหยุดเราก็ทำงานต่ออย่างตั้งใจ แล้วก็วางแผนครั้งหน้าเราจะทำอะไรบ้าง แล้วก็กลับไปใช้ชีวิตตามปกติ ตั้งเป้าหมายชีวิตให้ดี พูดคุยกับคนอื่นบ้าง แล้วถ้ามีอาการอย่าลืมปรึกษาคนอื่นคนรอบตัวหรือผู้เชี่ยวชาญหรือว่าสายด่วนสุขภาพจิต 1323 โทรได้ฟรีตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมง สายด่วนสุขภาพจิตก็สามารถปรึกษาได้เช่นเดียวกัน เรามีผู้เชี่ยวชาญที่เข้าใจเรื่องนี้เหมือนกัน

สรุปแล้ว Post-Vacation Blues เป็นภาวะที่เกิดขึ้นได้กับทุกคนหลังวันหยุดยาว มันเป็นเรื่องปกติที่ร่างกายยังปรับตัวไม่ได้ ใช้เวลาประมาณหนึ่งถึงสองสัปดาห์ก็จะกลับมาเป็นปกติ การจัดการความรู้สึกเหล่านี้ทำได้โดยการติดต่อกับคนที่เรารัก วางแผนวันหยุดหน้า กลับไปใช้ชีวิตตามปกติ ตั้งเป้าหมายชีวิตใหม่ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญถ้าอาการรุนแรงหรือยาวนานเกินไป อย่าลืมว่าสุขภาพจิตใจเป็นเรื่องสำคัญและเราสามารถดูแลตัวเองได้ด้วยวิธีง่าย ๆ เหล่านี้

ช่วง Fact Check : แอสไพริน บดผสมน้ำพอกหน้า ช่วยให้หน้าขาวใส (ปลอม)

ช่วงนี้ใครที่ไถฟีดโซเชียล อาจเคยเจอสูตรหน้าใสทางลัดแบบแปลก ๆ ที่ชวนให้เอา ยาแอสไพริน ซึ่งเป็นยาบรรเทาอาการปวด มาบดผสมน้ำแล้วพอกหน้า อ้างว่าจะช่วยให้ผิวขาวใสเห็นผลทันตา แม้จะดูน่าลอง เพราะหาซื้อง่าย ทำตามได้ไม่ยาก แต่การนำยามาใช้ผิดวัตถุประสงค์ ผิดข้อบ่งใช้ ส่งผลเสียมากกว่าผลดี คนสู้โรคDaily ชวนเช็กให้ชัวร์ สูตรแอสไพรินพอกหน้า ช่วยให้หน้าขาวใสจริงหรือไม่ หรือเป็นอีกหนึ่งความเชื่อผิด ๆ ที่ควรหยุดก่อนผิวพัง ติดตามความรู้จาก รศ.ดร.ภก.บดินทร์ ติวสุวรรณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันอังคารที่ 6 มกราคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live