รับมือฝุ่น PM2.5 อย่างไรให้ปลอดภัย คำแนะนำจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

สถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ที่ต้องเฝ้าระวัง

ช่วงนี้สถานการณ์ฝุ่นละออง PM2.5 ยังคงเป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนอย่างต่อเนื่อง ตามข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษรายงานว่าในบางพื้นที่เช่นเขตหลักสี่ ค่าฝุ่นอยู่ที่ประมาณ 43 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเกินมาตรฐานที่ปลอดภัย คือ 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ทำให้ถือว่าอยู่ในระดับที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพแล้ว

ก่อนออกจากบ้านควรตรวจสอบค่าฝุ่น PM2.5 ผ่านแอปพลิเคชันต่าง ๆ เช่น แอปแอร์โฟร์ไทยหรือไอคิวแอร์ เพื่อเตรียมความพร้อมในการป้องกันตัวเอง หากพบว่าค่าฝุ่นอยู่ในระดับสีส้มหรือแดง ซึ่งบ่งบอกถึงความอันตรายสูง ควรหลีกเลี่ยงการออกกลางแจ้งหากไม่จำเป็น หรือหากต้องออกไปให้สวมหน้ากากอนามัยที่มีประสิทธิภาพสูง

อาการภูมิแพ้จากฝุ่น PM2.5 ที่ควรสังเกต

ศาสตราจารย์แพทย์หญิงอรพรรณ โพชนกูล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคหืดภูมิแพ้และภูมิคุ้มกัน ได้ให้ข้อมูลว่าการประเมินตัวเองเป็นสิ่งสำคัญเพื่อดูว่าเรามีความเสี่ยงหรือมีอาการที่เกี่ยวข้องกับฝุ่น PM2.5 หรือไม่ จากนั้นจึงปรับพฤติกรรมและการใช้ยาให้เหมาะสม

อาการที่พบได้บ่อยจากฝุ่น PM2.5 แบ่งออกเป็นหลายระบบ ได้แก่ อาการทางเดินหายใจส่วนบนเช่น จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล คันคอ คันตา น้ำตาไหล สำหรับอาการทางเดินหายใจส่วนล่าง เนื่องจากฝุ่น PM2.5 มีขนาดเล็กมากสามารถเข้าไปถึงปอดได้ จึงอาจมีอาการไอ หน้าอก แน่น หายใจหอบเหนื่อย นอกจากนี้ยังอาจมีอาการทางผิวหนังด้วย เช่น ผิวคัน ผิวแห้งลอก ผิวแดงและอักเสบ

ทั้งนี้อาการที่เกิดขึ้นมักจะปรากฏภายในหนึ่งถึงสามวันหลังจากสัมผัสกับฝุ่น บางครั้งอาจเจอฝุ่นวันหนึ่งแต่เพิ่งมีอาการในอีกสองถึงสามวันถัดมา การสังเกตอาการเหล่านี้จะช่วยให้สามารถดูแลตัวเองได้ตรงจุดและทันท่วงที

การเลือกใช้ยาแก้แพ้ที่ถูกวิธี

เมื่อมีอาการภูมิแพ้จากฝุ่น หลายคนมักหันมาพึ่งยาแก้แพ้หรือยาต้านฮิสตามีน แต่การเลือกใช้ยาต้องคำนึงถึงทั้งความปลอดภัยและประสิทธิภาพ แพทย์แนะนำให้ใช้ยาแก้แพ้รุ่นสอง เนื่องจากยาแก้แพ้รุ่นหนึ่งมีผลข้างเคียงทำให้ง่วงซึม ซึ่งอาจเป็นอันตรายได้ หากทานแล้วขับรถอาจเกิดอุบัติเหตุ หรือหากผู้สูงอายุทานแล้วอาจหกล้มในห้องน้ำได้ นอกจากนี้ยาแก้แพ้รุ่นหนึ่งยังมีประสิทธิภาพไม่สูงและไม่สามารถออกฤทธิ์ยี่สิบสี่ชั่วโมงได้

ยาแก้แพ้รุ่นสองมีข้อดีคือทานวันละครั้ง ออกฤทธิ์เร็วภายในสามสิบถึงหกสิบนาทีและมีประสิทธิภาพสูงโดยไม่มีผลข้างเคียง เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการจาม น้ำมูกไหล และคัน อย่างไรก็ตาม หากอาการเด่นเป็นเรื่องคัดจมูกหรือนอนกรนหรือไอเยอะ ๆ ยาแก้แพ้อาจไม่ช่วยได้มากนัก ควรใช้วิธีการล้างจมูกร่วมกับยาพ่นจมูกที่เป็นสเตียรอยด์จะช่วยลดอาการคัดจมูกและนอนกรนได้ดีกว่า

สำหรับผู้สูงอายุและเด็กเล็กไม่แนะนำให้ใช้ยาแก้แพ้รุ่นหนึ่งเด็ดขาด เพราะความเสี่ยงสูงกว่ากลุ่มอื่น ๆ และควรระมัดระวังไม่ให้ทานยาแก้แพ้รุ่นหนึ่งร่วมกับแอลกอฮอล์ เนื่องจากจะทำให้มึนงงมากขึ้นซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง

การป้องกันตัวเองจากฝุ่นอย่างมีประสิทธิภาพ

การป้องกันตัวเองจากฝุ่น PM2.5 เป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม สามารถทำได้หลายวิธีดังนี้

การเลือกใช้หน้ากากอนามัย

• หน้ากาก N95 ให้ประสิทธิภาพในการป้องกันฝุ่นได้ดีที่สุด

• หน้ากาก N95 แบบมีฟิลเตอร์จะทำให้หายใจคล่องสะดวกขึ้น เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องสวมใส่นานหรือต้องออกกำลังกายขณะที่ฝุ่นเยอะ

• ต้องสวมให้แน่นพอดีกับใบหน้าเพื่อไม่ให้ฝุ่นรั่วเข้ามา

• หากไม่มีหน้ากาก N95 การใช้หน้ากากสองชั้นหรือหน้ากากผ้าก็ยังดีกว่าการไม่สวมเลย

• การสวมเสื้อกันยูวีหรือเสื้อแขนยาวช่วยป้องกันฝุ่นที่สัมผัสกับผิวหนังได้ด้วย

การล้างจมูก

• ใช้น้ำเกลือความเข้มข้น 0.9 เปอร์เซ็นต์ หรือ Normal Saline

• เด็กเล็กอายุสองถึงห้าขวบควรใช้ไซริงค์ขนาด 10 ซีซี

• ผู้ใหญ่ใช้ไซริงค์ขนาด 20 ซีซี จะเหมาะสมที่สุด

• หากใช้ขนาด 50 ซีซีอาจทำให้เกิดความดันสูงและหูอื้อได้

• วิธีการล้างที่ถูกต้อง: ดูดน้ำเกลือเข้าไซริงค์ → ก้มหน้าลง → ใส่ปลายไซริงค์ให้แนบกับจมูกข้างหนึ่ง → บีบน้ำเกลือเข้าไป → น้ำเกลือจะไหลออกทางอีกข้างหนึ่ง

• ควรสลับล้างซ้ายขวาไปเรื่อย ๆ จนกว่าน้ำที่ออกมาจะใส

• ปริมาณที่ใช้แต่ละครั้งประมาณหนึ่งแก้วหรือ 200-250 ซีซี

การดูแลผิวหนัง

• ไม่ควรใช้น้ำร้อนหรืออุ่นจนเกินไปในการอาบน้ำ เพราะจะทำลายชั้นผิวและชั้นไขมันตามธรรมชาติ

• ไม่ควรอาบน้ำนานเกินไป ไม่ควรขัดสบู่จนสะอาดเกินไป และไม่ควรอาบน้ำบ่อยเกินไปจนผิวแห้ง

• ทาโลชั่นภายในห้าถึงสิบนาทีหลังอาบน้ำเพื่อให้ซึมเข้าผิวได้ดี

• สามารถเลือกใช้โลชั่นแบบน้ำหรือแบบครีมตามความชอบและลักษณะผิว

• หากผิวแห้งมาก ๆ แม้ใช้ครีมข้น ๆ แล้วไม่ได้ผลจึงค่อยใช้ออยล์

• ไม่ควรใช้น้ำแปะ ๆ แทนโลชั่น เพราะน้ำจะแห้งไปในไม่ช้าและไม่ได้ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิวอย่างแท้จริง

การเตรียมความพร้อมและติดตามสถานการณ์

• ตรวจสอบค่าฝุ่นก่อนออกจากบ้านทุกวัน

• หากค่าฝุ่นสูงมาก ๆ ควรพิจารณาเลื่อนกิจกรรมกลางแจ้งไปทำในวันที่อากาศดีกว่า

• เตรียมอุปกรณ์ป้องกันให้พร้อมทั้งหน้ากาก เสื้อผ้ากันฝุ่น และน้ำเกลือล้างจมูก

• ประเมินตัวเองอย่างสม่ำเสมอว่ามีอาการผิดปกติหรือไม่ เช่น เริ่มจามบ่อยขึ้น คัดจมูกมากขึ้น ผิวแห้งคันขึ้น

• ไม่ควรปล่อยให้อาการรุนแรงจนต้องพบแพทย์ การป้องกันตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้สุขภาพดี

สถานการณ์ฝุ่น PM2.5 เป็นปัญหาที่ต้องเผชิญอย่างต่อเนื่องในแต่ละปี ดังนั้นการเตรียมความพร้อมทั้งด้านความรู้และอุปกรณ์ป้องกันจึงเป็นเรื่องจำเป็น การทำตามคำแนะนำของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและปรับใช้ให้เหมาะกับตัวเองจะช่วยให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยแม้ในช่วงที่อากาศไม่ดี

Fact Check : บีบมะนาวใส่แผล ช่วยห้ามเลือด จริงหรือไม่ ?

ข่าวที่แชร์: “บีบมะนาวใส่แผลหยุดเลือดแถมฆ่าเชื้อได้ด้ว” ฟังดูเหมือนภูมิปัญญาชาวบ้านที่คุ้นหู วิธีนี้ช่วยจริง หรือเสี่ยงทำแผลอักเสบมากกว่าเดิม

คำตอบ: ไม่จริง

น้ำมะนาวมีกรดซิตริก (Citric Acid) เป็นส่วนประกอบหลัก เมื่อกรดนี้สัมผัสกับเนื้อเยื่อที่บาดเจ็บจะทำให้ผิวหนังเปื่อย เปิดทางให้แบคทีเรียและเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายยิ่งขึ้น ไม่ต่างจากการ "เปิดประตูต้อนรับเชื้อ" นอกจากนี้ยังทำให้เจ็บปวดมากขึ้นจากฤทธิ์กัดกร่อนของกรด และในกรณีที่แพ้รุนแรง อาจเกิดอาการบวมที่ทางเดินหายใจและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

วิธีที่ถูกต้องเมื่อมีบาดแผลมีดบาดหรือเลือดออก คือ กดแผลด้วยแรงโดยตรง เพื่อหยุดเลือด ร่างกายจะสร้างสารที่ช่วยให้เลือดแข็งตัวและหยุดได้เอง จากนั้นล้างแผลด้วย น้ำเกลือ 0.9% (Normal Saline) หรือน้ำยาแอนติเซปติก เช่น เบตาดีน สิ่งที่ห้ามเอาใส่แผลสดเด็ดขาดคือแอลกอฮอล์ น้ำมะนาว ยาสีฟัน สมุนไพร หรือยาเส้น เพราะล้วนทำให้แผลอักเสบมากขึ้นและเสี่ยงติดเชื้อบาดทะยักได้

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันจันทร์ที่ 19 มกราคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live