คนสู้โรค
คนสู้โรค

“ลิ้นไม่รับรส” ภาวะเสื่อมถอยในผู้สูงวัย สู่ปัญหาสุขภาพจากการกิน

หน้ารายการ
26 มี.ค. 69

“ลิ้นไม่รับรส” ภาวะเสื่อมถอยในผู้สูงวัย สู่ปัญหาสุขภาพจากการกิน

การรับรสชาติอาหารของมนุษย์ไม่ได้เกิดขึ้นจากตุ่มรับรสบนลิ้นเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการทำงานร่วมกับการได้กลิ่นผ่านทางจอมูกถึง 80% รวมถึงอาหารต้องสามารถละลายในน้ำลายได้ดี ลิ้นของคนเราสามารถรับรสพื้นฐานได้ 5 รส ได้แก่ รสหวาน รสเปรี้ยว รสเค็ม รสขม และรสอุมามิ (รสกลมกล่อม) ส่วนรสเผ็ดไม่ใช่รสชาติ แต่เป็นอาการระคายเคืองและแสบร้อนของเนื้อเยื่อ

เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ตั้งแต่อายุ 45–50 ปีขึ้นไป ตุ่มรับรสที่มีอยู่เดิมประมาณ 2,000 ถึง 10,000 ตุ่ม จะค่อย ๆ ลดจำนวนและฝ่อเหี่ยวลงตามธรรมชาติ โดยบริเวณที่เสื่อมสภาพไปก่อนคือปุ่มรับรสหวานและรสเค็มที่อยู่บริเวณปลายลิ้น ขณะที่ปุ่มรับรสเปรี้ยวบริเวณข้างลิ้นและรสขมบริเวณโคนลิ้นจะเสื่อมถอยช้าที่สุด ส่งผลให้ผู้สูงวัยยังคงรับรสขมได้ดีและมักหันมารับประทานพืชผักรสขมได้มากขึ้น นอกจากนี้ เพศหญิงยังมีแนวโน้มเสื่อมถอยของตุ่มรับรสมากกว่าเพศชายเมื่ออายุเพิ่มขึ้น

ปัจจัยกระตุ้นและโรคแอบแฝงจากภาวะลิ้นไม่รับรส

ภาวะลิ้นไม่รับรสหรือรสชาติเพี้ยน (Hypogeusia) ไม่ได้เกิดจากอายุขัยที่เพิ่มขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ยังสามารถเป็นสัญญาณเตือนของโรคเรื้อรังและปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ได้ ดังนี้

  • โรคทางระบบประสาทและสมอง: ภาวะการรับรสที่เพี้ยนไปในผู้สูงอายุ อาจเป็นสัญญาณเตือนแรกเริ่มของโรคอัลไซเมอร์ สมองเสื่อม โรคพาร์กินสัน หรือความผิดปกติของเส้นประสาทคู่ที่ 5, 7, 9 และ 10
  • โรคในระบบทางเดินหายใจและช่องปาก: การติดเชื้อไวรัสโควิด-19 ภาวะภูมิแพ้อากาศ ไซนัสอักเสบ ริดสีดวงจมูก รวมถึงโรคปริทันต์และฟันผุในช่องปาก ส่งผลให้การรับกลิ่นและรับรสลดลงอย่างชัดเจน
  • ผลข้างเคียงจากการใช้ยาและพฤติกรรม: การรับประทานยาแก้แพ้ (Antihistamines) ยาลดความดันโลหิตบางกลุ่ม (เช่น ACE Inhibitors) การฉายรังสีรักษาโรคมะเร็ง ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำ รวมถึงพฤติกรรมการสูบบุหรี่จัด ต่างส่งผลให้การรับรสเพี้ยนเป็นรสโลหิตหรือรสเคมีได้

ผลกระทบต่อสุขภาพและแนวทางการฟื้นฟูการรับรส

เมื่อต่อมรับรสเสื่อมถอย ผู้สูงวัยส่วนใหญ่ มักแก้ปัญหาด้วยการปรุงรสอาหารเพิ่มขึ้นโดยไม่รู้ตัว ทั้งการเติมน้ำตาลและน้ำปลาในปริมาณมาก ซึ่งนำไปสู่การสะสมโซเดียมและน้ำตาลในร่างกาย ก่อให้เกิดโรคอ้วน โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ตามมา ในทางกลับกัน ผู้ป่วยบางรายอาจเกิดภาวะเบื่ออาหารจนนำไปสู่การขาดสารอาหารในที่สุด

การฟื้นฟูและกระต้นตุ่มรับรส สามารถเริ่มได้จากแนวทางดังนี้

  • รักษาที่สาเหตุหลัก: หากเกิดจากการสูบบุหรี่ การหยุดสูบบุหรี่จะช่วยให้ตุ่มรับรสฟื้นตัวภายใน 2 สัปดาห์ หรือหากเกิดจากโรคภูมิแพ้และริดสีดวงจมูก การรักษาจนหายดีจะช่วยให้การรับรสกลับมาเป็นปกติ ส่วนผู้ที่ใช้ยาลดความดันแล้วรสเพี้ยน สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อปรับเปลี่ยนชนิดยาได้
  • ใช้อาหารกระตุ้นการรับรส: การรับประทานอาหารที่มีสมุนไพรรสเผ็ดร้อน เช่น ขิง ข่า ตะไคร้ ใบมะกรูด พริกไทย หรือการรับประทานอาหารที่มีรสเปรี้ยวธรรมชาติ จะช่วยกระตุ้นการทำงานของต่อมน้ำลายและตุ่มรับรส
  • ข้อควรระวังในการทำความสะอาดลิ้น: ไม่ควรใช้ที่ขูดลิ้นด้วยความรุนแรงเกินไป เพราะจะทำลายมัดเส้นประสาทเล็ก ๆ บริเวณตุ่มรับรสบนลิ้นให้เสียหายได้

หากพบว่าตนเองหรือคนในครอบครัวมีอาการลิ้นไม่รับรสเรื้อรังหรือเบื่ออาหารผิดปกติ ควรออมาพบแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก (ENT) เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับการรักษาอย่างถูกต้อง

Fact Check : แปรงฟันแล้ว ไม่ต้องบ้วนน้ำ ป้องกันฟันผุได้ดีกว่า จริงหรือ ?

เรื่องที่แชร์ : มาเช็กสุขภาพฟันกันหน่อย ใครแปรงฟันแล้วบ้วนน้ำตามทันที วิธีแบบนี้อาจดูแลฟันได้ไม่ดีเท่าที่ควร เพราะมีการรณรงค์จากทันตแพทย์ยุคใหม่ว่าเมื่อแปรงฟันเสร็จแล้ว ให้บ้วนแค่ฟองทิ้ง "ไม่ต้องบ้วนน้ำเปล่าตาม" หรือที่เรียกว่าการ "แปรงแห้ง" จะช่วยรักษาสุขภาพของฟัน ป้องกันฟันผุได้ดีกว่า เรื่องนี้จะจริงหรือไม่ Fact Check มีคำตอบ จาก ทพ.เมธาพันธ์ ชานนท์หงษ์พานิช ทันตแพทย์

คำตอบ: จริง

การแปรงฟันแห้ง หรือการแปรงฟันโดยไม่บ้วนน้ำตาม เป็นคำแนะนำจากทันตแพทย์ที่ช่วยป้องกันฟันผุได้ดีกว่าการบ้วนน้ำจริง การแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์นานประมาณ 2 นาที แล้วบ้วนเพียงฟองหลักออกโดยไม่ใช้น้ำล้างตาม จะเปิดโอกาสให้ฟลูออไรด์มีเวลาแทรกซึมเข้าสู่ผิวฟัน ทำหน้าที่ซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอและสร้างเกราะป้องกันกรดในช่องปาก ซึ่งช่วยชะลอและป้องกันการเกิดฟันผุได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เพื่อให้ฟลูออไรด์ทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ ทันตแพทย์แนะนำให้งดน้ำและอาหารหลังการแปรงฟันประมาณ 30 นาที โดยอย่างน้อยควรปฏิบัติให้ได้วันละ 1 ครั้งในช่วงก่อนนอน นอกจากนี้ ควรใช้ไหมขัดฟันทำความสะอาดบริเวณซอกฟันหรือด้านประชิดที่แปรงเข้าไม่ถึงก่อนการแปรงฟัน ทั้งนี้ การเลือกซื้อยาสีฟันควรสังเกตเครื่องหมาย อย. หากพบอาการแพ้ เช่น มีเนื้อเยื่อสีขาวลอกในปาก ให้หยุดใช้และบ้วนน้ำสะอาดทันที สำหรับน้ำยาบ้วนปากผสมฟลูออไรด์ถือเป็นเพียงตัวช่วยเสริม แต่การแปรงฟันแห้งร่วมกับการใช้ไหมขัดฟันนับเป็นวิธีที่ประหยัดและคุ้มค่าที่สุดในการดูแลสุขภาพช่องปาก

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพฤหัสบดีที่ 26 มีนาคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live

วิดีโอแนะนำ

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1020
1021 - 1050
1051 - 1080
1081 - 1110
1111 - 1140
1141 - 1170
1171 - 1200
1201 - 1230
1231 - 1260
1261 - 1290
1291 - 1320
1321 - 1350
1351 - 1380
1381 - 1410
1411 - 1440
1441 - 1470
1471 - 1500
1501 - 1530
1531 - 1560
1561 - 1590
1591 - 1620
1621 - 1650
1651 - 1680
1681 - 1710
1711 - 1740
1741 - 1770
1771 - 1800
1801 - 1830
1831 - 1860
1861 - 1890
1891 - ล่าสุด
1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1020
1021 - 1050
1051 - 1080
1081 - 1110
1111 - 1140
1141 - 1170
1171 - 1200
1201 - 1230
1231 - 1260
1261 - 1290
1291 - 1320
1321 - 1350
1351 - 1380
1381 - 1410
1411 - 1440
1441 - 1470
1471 - 1500
1501 - 1530
1531 - 1560
1561 - 1590
1591 - 1620
1621 - 1650
1651 - 1680
1681 - 1710
1711 - 1740
1741 - 1770
1771 - 1800
1801 - 1830
1831 - 1860
1861 - 1890
1891 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย