คนสู้โรค
คนสู้โรค

สมุนไพรใกล้ตัว ทางรอดสุขภาพในภาวะวิกฤติ

หน้ารายการ
1 เม.ย. 69

สมุนไพรใกล้ตัว ทางรอดสุขภาพในภาวะวิกฤติ

ในสภาวะที่โลกต้องเผชิญกับวิกฤติ ทั้งสงคราม โรคระบาด ภัยพิบัติทางธรรมชาติ หรือภัยคุกคามทางไซเบอร์ ระบบการเดินทางและการขนส่งอาจหยุดชะงักลง ปัจจุบันประเทศไทยต้องพึ่งพาการนำเข้ายาแผนปัจจุบันจากต่างประเทศ คิดเป็นมูลค่าการบริโภคยาสูงกว่าสองแสนล้านบาทต่อปี หากเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินที่ไม่สามารถเข้าถึงระบบบริการสาธารณสุขหรือยาแผนปัจจุบันได้ ความรู้ด้านสมุนไพรพื้นบ้านจึงกลายเป็นทางรอดสำคัญในการสร้างความมั่นคงทางยาให้กับตนเองและครอบครัว

การเตรียมความพร้อมเริ่มต้นจากการสำรวจตนเอง ทราบถึงโรคประจำตัว ยาที่จำเป็นต้องใช้ และค้นคว้าหาพืชสมุนไพรทดแทน นอกจากนี้ การเข้าใจปัจจัยสี่ด้านอาหารและเกลือแร่ถือเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง ร่างกายของมนุษย์ไม่สามารถขาดเกลือโซเดียมได้ หากสูญเสียเกลือแร่อย่างรุนแรงภายในสามถึงห้าวันอาจส่งผลให้สมองบวม เสียแรง และอันตรายถึงชีวิต ขณะเดียวกัน โพแทสเซียมซึ่งมีความสำคัญต่อการทำงานของระบบหัวใจก็เป็นเกลือแร่ที่พืชสะสมไว้ ภูมิปัญญาในการถนอมอาหารของคนโบราณ เช่น การหมักดองผัก จึงเป็นวิธีสำรองแหล่งเกลือแร่และสารอาหารที่ช่วยให้ร่างกายรอดชีวิตในภาวะฉุกเฉินได้เป็นอย่างดี

การเลือกปลูกผักยืนต้นและผักเครื่องเทศเพื่อเป็นอาหารและยา

การสร้างแหล่งอาหารเป็นยาในครัวเรือนทำได้โดยการปลูกผักยืนต้นร่วมกับพืชเครื่องเทศ ซึ่งเป็นกลุ่มพืชที่ดูแลรักษาง่าย ไม่ต้องพึ่งพาระบบขนส่งจากภายนอก ตัวอย่างผักยืนต้นและสมุนไพรพื้นบ้านที่ควรปลูกติดบ้านไว้ ได้แก่

  • ต้นแค (แคขาวและแคแดง): ยอดแคมีสรรพคุณช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด มีวิตามินเอสูง ส่วนดอกแคช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกัน เมนูแก้วส้มดอกแคช่วยแก้ไข้เปลี่ยนฤดู (ไข้หัวลม) โดยแคแดงจะมีรสยาเข้มข้นกว่าและช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด
  • มะรุม: ยอดมะรุมและใบมีโปรตีนสูง หรือที่ทางภาคเหนือเรียกว่า "ผักเนื้อไก่" เหมาะสำหรับการนำใบแห้งหรือยอดสดมาประกอบอาหารประเภทน้ำซุป เพื่อช่วยควบคุมระดับความดันโลหิต
  • พญายอ (เสลดพังพอนตัวเมีย): สมุนไพรเด่นด้านการรักษาโรคผิวหนัง บรรเทาอาการเริม งูสวัด ผดผื่นคัน ถอนพิษแมลงสัตว์กัดต่อย และลดการอักเสบ
  • หูเสือ (เนียมหูเสือ): พืชสมุนไพรกลิ่นหอม รสเย็น ใช้รับประทานเป็นผักสดแกล้มน้ำพริก บำรุงเลือดลม ใบสดนำมาขยี้แก้ปวดหูจากภาวะหูเป็นน้ำหนวก ต้มเป็นน้ำซุปแก้ไอแก้หวัด หรือนำใบมาอบแห้งใช้เป็นเครื่องหอมโรยอาหาร
  • ใบพลู: สรรพคุณช่วยฆ่าเชื้อโรค ลดอาการปวด ช้ำ บวม ตำผสมเกลือเล็กน้อยใช้พอกแผลจากการถูกกระแทก หรือใช้พอกปิดแผลโดนเสี้ยนไม้ทิ่มเพื่อฆ่าเชื้อและแก้อักเสบ
  • กลุ่มพืชเครื่องเทศ (กะเพรา หอม กระเทียม ขิง ตะไคร้): มีรสอุ่นและเผ็ดร้อน ช่วยเรื่องระบบย่อยอาหาร ขับลม บรรเทาอาการไอและหวัด ตะไคร้มีสารช่วยลดการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อเรียบ ช่วยบรรเทาอาการปวดเกร็งในท้องได้ดี

การปฐมพยาบาลฉุกเฉินและการดูแลโรคเรื้อรังด้วยสมุนไพร

ในภาวะฉุกเฉินที่ไม่มียาแผนปัจจุบัน สมุนไพรใกล้ตัวสามารถนำมาใช้ปฐมพยาบาลเบื้องต้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากถูกแมลงสัตว์กัดต่อยหรือสัตว์มีพิษกัด การใช้วัตถุดิบที่มีรสเปรี้ยวจัด เช่น มะนาว หรือมะขาม โปะบริเวณแผลอย่างน้อย 30 นาที ความเป็นกรดจะช่วยทำลายโครงสร้างโปรตีนของพิษแมลงได้ จากนั้นจึงตามด้วยการใช้พญายอพอกแปะเพื่อลดการอักเสบ

สำหรับผู้ป่วยกลุ่มโรคเรื้อรัง การใช้สมุนไพรควบคู่กับการปรับพฤติกรรมสามารถช่วยประพยุงและควบคุมอาการได้ดังนี้

  • การดูแลภาวะเบาหวาน: ใช้ผักที่มีรสขมและพืชตระกูลแตง เช่น มะระขี้กู้ ฟัก แฟง ตำลึง ยอดแคต้ม ร่วมกับสมุนไพรรสอุ่นอย่างขมิ้นชัน ขิง และกะเพรา เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาล
  • การดูแลภาวะความดันโลหิตสูง: การรับประทานขึ้นฉ่าย ใบมะรุม บัวบกซึ่งช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นให้หลอดเลือด และกระเทียมที่ช่วยลดระดับไขมันในเลือด

การพัฒนาองค์ความรู้สู่การเป็น "หมอประจำบ้าน"

การเรียนรู้และสืบสานภูมิปัญญาหมอพื้นบ้าน ถือเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างสุขภาพที่ยั่งยืน การแปรรูปสมุนไพรพื้นบ้าน เช่น การทำน้ำมันสมุนไพร ทิงเจอร์ ยาสีฟัน หรือการอบแห้งเก็บไว้ใช้ ช่วยให้ทุกครัวเรือนสามารถพึ่งพาตนเองได้ตลอด 24 ชั่วโมง เปลี่ยนบ้านให้เป็นสถานพยาบาลเบื้องต้น และเปลี่ยนสมาชิกในบ้านให้เป็น "หมอประจำบ้าน" (Home Doctor) ที่มีความพร้อมในการรับมือกับความไม่แน่นอนและภาวะวิกฤติต่าง ๆ ได้อย่างปลอดภัย

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพุธที่ 1 เมษายน 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live

วิดีโอแนะนำ

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1020
1021 - 1050
1051 - 1080
1081 - 1110
1111 - 1140
1141 - 1170
1171 - 1200
1201 - 1230
1231 - 1260
1261 - 1290
1291 - 1320
1321 - 1350
1351 - 1380
1381 - 1410
1411 - 1440
1441 - 1470
1471 - 1500
1501 - 1530
1531 - 1560
1561 - 1590
1591 - 1620
1621 - 1650
1651 - 1680
1681 - 1710
1711 - 1740
1741 - 1770
1771 - 1800
1801 - 1830
1831 - 1860
1861 - 1890
1891 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย