ฝรั่งล่องหนอินทรีย์ GI สามพราน

ฝรั่งล่องหน คือชื่อเรียกอันเป็นเอกลักษณ์ของฝรั่งสามพราน ผลไม้ที่ได้รับการจดทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ถึง 7 สายพันธุ์ ปลูกด้วยวิถีเกษตรอินทรีย์บนผืนดินดำน้ำชุ่มของอำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม รสชาติหวานกรอบ ปลอดสารเคมี และที่พิเศษยิ่งกว่านั้นคือสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วน ตั้งแต่ใบ ผล ลำต้น ไปจนถึงราก จนได้ชื่อว่า "ฝรั่งล่องหน" เพราะหายวับเข้าสู่กระบวนการแปรรูปจนหมดสิ้น

ฝรั่งล่องหนคืออะไร และทำไมถึงได้ชื่อนี้

ฝรั่งล่องหน คือชื่อเรียกของฝรั่งที่ปลูกในพื้นที่อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องดินดำ น้ำชุ่ม ที่ส่งผลให้ผลไม้มีรสชาติอร่อยเป็นเอกลักษณ์ เกษตรกรในพื้นที่ปลูกด้วยระบบเกษตรอินทรีย์และเกษตรปลอดภัย โดยไม่ใช้สารเคมีใด ๆ ทำให้ได้ผลผลิตที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภคและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ชื่อ "ฝรั่งล่องหน" มาจากแนวคิดที่ว่าฝรั่งสามพรานสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วน ไม่มีส่วนใดถูกทิ้งให้เสียเปล่า ไม่ว่าจะเป็นใบอ่อน ใบแก่ ผล เมล็ด ลำต้น หรือแม้แต่ราก ทุกส่วนล้วนมีคุณค่าและสามารถแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่มได้ทั้งสิ้น จึงเสมือนว่าฝรั่ง "ล่องหน" หายไปสู่กระบวนการแปรรูปนั่นเอง

ฝรั่งล่องหน GI มีกี่สายพันธุ์ และแต่ละพันธุ์แตกต่างกันอย่างไร

ฝรั่งล่องหน ได้รับการจดทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ถึง 7 สายพันธุ์ นับเป็นพื้นที่แรกในอำเภอสามพรานที่ได้รับการรับรองนี้ สายพันธุ์ที่น่าสนใจ ได้แก่:

• ฝรั่งกิมจู - ใบเรียวยาว เมล็ดน้อย เนื้อกรอบ คล้ายกับพันธุ์หงเป่าสือในด้านลักษณะเมล็ด
• ฝรั่งหงเป่าลายสือ (หงเป่าสือ) - ใบกลมป้อม แตกต่างจากฝรั่งทั่วไปชัดเจน เมล็ดน้อย เปลือกกรอบ เนื้อในนุ่ม รสหวาน
• ฝรั่งไส้แดงพันธุ์แตงโม - ลูกกลมยาวคล้ายแตงโม เมล็ดเยอะกว่าพันธุ์หงเป่าสือ เนื้อในสีแดง รสหวานกรอบเมื่อเก็บในระดับความสุกที่เหมาะสม กลิ่นหอมแรง

เคล็ดลับการสังเกตสายพันธุ์คือการดูที่ใบ เกษตรกรผู้มีประสบการณ์สามารถแยกแยะสายพันธุ์ได้ทันทีจากรูปร่างใบ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการป้องกันการโดนหลอกขายพันธุ์ผิด

ฝรั่งล่องหน ใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วน มีอะไรบ้าง

• ใบอ่อนและใบแก่

ใบฝรั่งทั้งใบอ่อนและใบแก่มีคุณค่าในตัวเอง ใบอ่อนนำมาทำ "ชาใบฝรั่ง" ดื่มแล้วคล่องคอ ส่วนใบแก่นำไปผลิตแชมพูสระผมและยาดม สูดดมแล้วให้ความสดชื่น

• ผลฝรั่ง

ผลที่สวยงามได้มาตรฐานจำหน่ายเป็นผลสด ส่วนผลที่ตกไซส์หรือผิวไม่สวยนำมาแปรรูปเป็นน้ำฝรั่งคั้นสด รสชาติหวานอมเปรี้ยวดื่มด่ำวิตามินซี และยังนำเนื้อฝรั่งที่เหลือจากการคั้นน้ำไปผลิต "ฝรั่งแผ่นอบกรอบ" อร่อยกว่ามันฝรั่งทอดทั่วไป

• ลำต้นและขี้เถ้า

เมื่อต้นฝรั่งอายุมากและต้องตัดทิ้ง ลำต้นจะถูกนำเข้าเตาเผาเป็นถ่าน ได้ผลพลอยได้สามอย่างคือ ถ่านไม้ น้ำส้มควันไม้ และขี้เถ้า โดยขี้เถ้าที่นำมาแช่น้ำจะกลายเป็น "น้ำด่าง" ใช้ฉีดไล่แมลงในสวนได้โดยไม่ต้องพึ่งสารเคมี

• ราก

รากฝรั่งอยู่ในระหว่างการวิจัย โดยเบื้องต้นพบว่ามีศักยภาพในการยับยั้งเชื้อรา และอาจพัฒนาเป็นสมุนไพรในอนาคต

เบื้องหลังความสำเร็จของฝรั่งล่องหน : จากเคมีสู่เกษตรอินทรีย์

เส้นทางของฝรั่งล่องหน ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ พ่อฌาญาและแม่ประหยัด เกษตรกรผู้บุกเบิก เคยทำเกษตรเคมีมานานกว่า 7 - 8 ปี ใช้ยาฆ่าแมลงและปุ๋ยเคมีอย่างหนัก จนก่อหนี้สินพอกพูนจาก 500,000 เกือบถึง 1 ล้านบาท และที่เจ็บปวดที่สุดคือ พ่อฌาญาเริ่มป่วยด้วยโรคปอดอักเสบจากการสูดสารเคมี จนต้องผ่าตัดตัดปอดบางส่วนออก

จุดเปลี่ยนสำคัญคือแม่ประหยัดแอบเปลี่ยนสารเคมีเป็นชีวภัณฑ์โดยไม่บอกพ่อฌาญา เมื่อพ่อฌาญาเห็นว่าได้ผลดีจึงยินดีเลิกใช้สารเคมีโดยสมบูรณ์ ต่อมาได้รับการสนับสนุนจากนายอำเภอที่เชี่ยวชาญเรื่องเกษตรอินทรีย์ นำไปสู่การอบรม การรวมกลุ่มผลิตปุ๋ยอินทรีย์ใช้เอง และการลดต้นทุนอย่างมีนัยสำคัญ

วิธีทำน้ำหมักสมุนไพรไล่แมลง สูตรเกษตรกรผู้ปลูกฝรั่งล่องหน

เกษตรกรผู้ปลูกฝรั่งล่องหน ใช้น้ำหมักสมุนไพรแทนยาฆ่าแมลง โดยมีส่วนผสมหลักดังนี้: หางไหล, บอระเพ็ด, เศษยาสูบ, สะเดา และป่าช้าเหงา (สมุนไพรรสขม) อัตราส่วนการหมักคือ สมุนไพร 3 กิโลกรัม กากน้ำตาล 1 กิโลกรัม และน้ำพอท่วม หมักนาน 1 เดือน คนทุกวันช่วง 3 วันแรก จากนั้นปล่อยนิ่ง เมื่อครบกำหนดกรองเอาน้ำไปเจือจาง 30 ซีซี ต่อน้ำ 20 ลิตร สำหรับไม้ผล หรือลดเหลือ 10 ซีซี หากใช้กับผักเพื่อไม่ให้กระทบรสชาติ

ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากฝรั่งล่องหน ที่น่าลองชิม

• น้ำฝรั่งคั้นสด - อุดมไปด้วยวิตามินซี ดื่มง่าย สดชื่น โดยน้ำฝรั่ง 2 แก้ว ได้จากฝรั่งประมาณ 1 กิโลกรัม
• ฝรั่งแผ่นอบกรอบ - ทำจากเนื้อฝรั่งที่แยกจากน้ำ ปรุงรส แล้วนำเข้าเครื่องอบ เคี้ยวเพลิน
• ชาใบฝรั่ง - ชงจากใบอ่อน ดื่มแล้วคล่องคอ
• ยาดมจากใบฝรั่ง - ส่วนผสมจากใบฝรั่ง ผิวมะกรูด กานพลู พิมเสน การบูร เมนทอล ช่วยให้โล่งจมูกสดชื่น เหมาะช่วงฝุ่น PM 2.5
• แชมพูสระผมจากใบฝรั่ง - ผลิตจากใบแก่

ฝรั่งล่องหน กับการพัฒนาชุมชนเกษตรอินทรีย์อย่างยั่งยืน

ความสำเร็จของฝรั่งล่องหน ไม่ได้หยุดอยู่แค่ระดับครัวเรือน แต่ขยายสู่ระดับชุมชน บ้านหนองอ่าวในอำเภอสามพรานได้รวมตัวกันเป็นหมู่บ้านเกษตรอินทรีย์ เกษตรกรที่เคยเป็นหนี้สินล้นพ้นตัวสามารถปลดหนี้ได้ทีละก้อน หลายคนมีรถใหม่ มีบ้านใหม่ ทั้งยังมีสุขภาพดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ผลการตรวจเลือดไม่พบสารเคมีตกค้างอีกต่อไป

ฝรั่งล่องหน GI ราคาเริ่มต้นที่ 40 บาทต่อกิโลกรัม เมื่อเกษตรกรรวมกลุ่มและเจรจาราคาเองได้ ทำให้ไม่ต้องพึ่งพาพ่อค้าคนกลาง ชุมชนยังส่งเสริมให้ผู้บริโภคสนใจปลูกผักอินทรีย์เองในกะละมังด้วยดินผสมจากขุยมะพร้าว ตอกมะพร้าวสับ ขี้เถ้าแกลบดำ และมูลวัว สร้างความมั่นคงทางอาหารในระดับครัวเรือน

สรุป : ฝรั่งล่องหน มากกว่าแค่ผลไม้

ฝรั่งล่องหน คือตัวอย่างที่ดีของการทำเกษตรอินทรีย์ที่ประสบความสำเร็จทั้งในด้านเศรษฐกิจ สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ชื่อ "ฝรั่งล่องหน" ไม่ใช่แค่ฉายา แต่สะท้อนภูมิปัญญาของเกษตรกรอำเภอสามพรานที่ใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วนจนไม่เหลือทิ้ง ผสานวิถีเกษตรธรรมชาติเข้ากับการเพิ่มมูลค่าสินค้าได้อย่างชาญฉลาด จนได้รับการรับรอง GI ระดับประเทศ ใครที่ยังไม่เคยลิ้มรสฝรั่งล่องหนอย่างแท้จริง ถือว่ายังลองไม่ครบ!

ติดตามชมรายการมหาอำนาจบ้านนา วันอาทิตย์ที่ 8 มีนาคม 2569 เวลา 10.30 - 11.00 น. ทางไทยพีบีเอส